Áp lực từ quy mô xuất nhập khẩu và bài toán kết nối vùng

Thông tin từ diễn đàn cho thấy, trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam 10 tháng đầu năm 2026 đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, logistics đang đứng trước yêu cầu phát triển tương xứng với quy mô giao thương. Đây không đơn thuần là câu chuyện vận chuyển, kho bãi mà còn liên quan trực tiếp đến chi phí sản xuất, năng lực thực hiện đơn hàng, sức cạnh tranh của hàng hóa và khả năng tham gia sâu hơn của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh: “Chúng ta cần xác định logistics là hạ tầng mềm chiến lược, cấu phần quan trọng của kết cấu hạ tầng kinh tế và động lực nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tính tự chủ của nền kinh tế; phát triển logistics phải lấy dòng lưu chuyển hàng hóa, hiệu quả kinh tế - xã hội và lợi ích tổng thể quốc gia làm căn cứ, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính”.

Thông điệp này đặt logistics vào một vị trí mới trong tư duy phát triển kinh tế. Hiệu quả của hệ thống logistics không chỉ được đo bằng số lượng cảng, kho bãi hay phương tiện vận tải, mà phải được nhìn nhận từ khả năng tổ chức dòng lưu chuyển hàng hóa thông suốt, giảm chi phí và tạo thêm giá trị cho toàn bộ nền kinh tế.

Theo số liệu được Thứ trưởng Lương Hoàng Thái dẫn tại Diễn đàn, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 10 tháng đầu năm 2026 đã vượt 1.000 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 493 tỷ USD, nhập khẩu đạt 507 tỷ USD.

Quy mô giao thương ngày càng lớn đồng nghĩa với nhu cầu cao hơn về năng lực vận tải, kho bãi, phân phối và tổ chức chuỗi cung ứng. Trong khi đó, thương mại thế giới đang mở ra những cơ hội mới nhưng cũng tiềm ẩn nhiều bất định. Tổ chức Thương mại thế giới dự báo khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu tăng 3,9% trong năm 2026. Tuy nhiên, xung đột và gián đoạn vận tải tiếp tục tạo sức ép đối với hoạt động thương mại quốc tế.

Theo UNCTAD, vận tải biển đảm nhận khoảng 80% khối lượng thương mại hàng hóa quốc tế. Vì vậy, những biến động trên các tuyến vận tải quốc tế có thể nhanh chóng tác động đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Bài toán đặt ra là phát triển logistics không chỉ để đáp ứng nhu cầu lưu chuyển hàng hóa ngày càng tăng mà còn phải gia tăng phần giá trị do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra và được hưởng trong chuỗi cung ứng.

Nhìn từ chủ đề của Diễn đàn, Gia Lai và khu vực Tây Nguyên có những điều kiện để hình thành các chuỗi liên kết logistics gắn với sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển và xuất khẩu. Không gian kết nối từ vùng nguyên liệu phía Tây đến cửa ngõ biển Quy Nhơn mở ra cơ hội đưa hàng hóa cao nguyên tiếp cận các trung tâm sản xuất, phân phối và thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành giá trị kinh tế khi các mắt xích trong chuỗi được tổ chức đồng bộ. Một tuyến đường được cải thiện cần đi cùng khả năng gom hàng, cung ứng dịch vụ và kết nối thị trường. Một trung tâm logistics phải gắn với nguồn hàng và phương án khai thác hiệu quả. Đặc biệt, người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ cần có cơ hội tham gia vào các chuỗi liên kết này.

Thực tế, những hạn chế của logistics Việt Nam vẫn hiện hữu: kết nối giữa vùng sản xuất với cảng biển, cửa khẩu và trung tâm phân phối tại một số nơi chưa đồng bộ; năng lực cung cấp dịch vụ tích hợp của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; dữ liệu phân tán; việc xử lý vướng mắc liên ngành có lúc chưa kịp thời.

Những điểm nghẽn này cho thấy phát triển logistics không thể chỉ trông chờ vào đầu tư hạ tầng riêng lẻ, mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Thúc đẩy thể chế, dữ liệu và năng lực doanh nghiệp

Một năm sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 9/10/2025 phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050, yêu cầu trọng tâm hiện nay là đưa các định hướng chiến lược vào thực tiễn, tạo ra những chuyển biến cụ thể mà doanh nghiệp và người dân có thể cảm nhận.

Tại Diễn đàn, Thứ trưởng Lương Hoàng Thái đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi bốn nhóm vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi; đồng thời xác lập cơ chế chỉ đạo, điều phối logistics quốc gia đủ mạnh. Trong đó, việc rà soát Nghị định số 163/2017/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ logistics cần đặt trong yêu cầu hoàn thiện đồng bộ pháp luật, phát triển dịch vụ tích hợp và các mô hình kinh doanh mới.

Thứ hai, phát triển các kết nối logistics có khả năng tạo giá trị cho vùng và cả nước. Trọng tâm là xác định nguồn hàng, nhu cầu dịch vụ và những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ trên các hành lang kết nối cao nguyên với duyên hải, cửa khẩu và thị trường quốc tế.

Thứ ba, thúc đẩy logistics thông minh, chuyển đổi xanh và nâng cao khả năng ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng. Theo đó, ứng dụng công nghệ phải xuất phát từ nhu cầu quản lý, cung ứng dịch vụ, chia sẻ thông tin và kết nối các bên. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về logistics cần gắn với trách nhiệm cập nhật, khả năng khai thác và bảo vệ dữ liệu.

Thứ tư, nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam và mở rộng sự tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Doanh nghiệp logistics cần tăng khả năng cung cấp dịch vụ trọn gói, nâng chất lượng quản trị và uy tín thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu cũng cần chủ động hơn trong lựa chọn, tổ chức dịch vụ vận tải, bảo hiểm, phân phối và tăng hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ logistics trong nước có năng lực.

Bộ Công Thương sẽ gắn hoạt động xúc tiến thương mại, tận dụng các hiệp định thương mại tự do với phát triển mạng lưới dịch vụ logistics và phân phối của doanh nghiệp Việt Nam.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương đã xác định mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận sáu nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Về thể chế, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Bộ Công Thương tập trung rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển ngành logistics, trọng tâm là Nghị định số 163/2017/NĐ-CP; khẩn trương trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 12/2026 phương án xây dựng cơ chế điều phối quốc gia về phát triển logistics, do một đồng chí lãnh đạo Chính phủ trực tiếp phụ trách. Bộ Công Thương là cơ quan thường trực, có bộ phận giúp việc chuyên trách đủ mạnh, quy chế và thẩm quyền liên ngành, liên vùng rõ ràng.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng đề nghị phát huy vai trò của các hiệp hội logistics Việt Nam, sớm phát triển thêm các hiệp hội logistics tại địa phương, gắn với các hiệp hội ngành hàng và hiệp hội quốc tế.

Đối với hạ tầng, Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Công Thương và các địa phương rà soát kết nối cảng, cửa khẩu với trung tâm logistics, khu công nghiệp, vùng sản xuất để tổ chức mạng lưới hạ tầng theo luồng hàng. Trong quý I/2027, lập danh mục điểm nghẽn, xác định nguồn lực, tiến độ; lựa chọn trung tâm, trạm gom hàng, bảo đảm kết nối đa phương thức và hiệu quả; giảm phụ thuộc vào đường bộ, tăng cường vận tải đường sắt, đường thủy và đường biển.

Đối với Gia Lai, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, đây là địa phương có vị trí quan trọng ở khu vực Tây Nguyên, cần kết nối vùng nguyên liệu phía tây với cửa ngõ biển Quy Nhơn, hình thành chuỗi chế biến, bảo quản và xuất khẩu ổn định. Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ đang chỉ đạo phát triển các tuyến đường chiến lược ở Tây Nguyên, kết nối với biên giới và các khu vực trong cả nước.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị, Bộ Tài chính cùng các bộ quản lý chuyên ngành nghiên cứu, đề xuất phương án tổ chức kiểm tra tại cửa khẩu theo hướng một đầu mối, một hồ sơ, một hệ thống dữ liệu, một bộ tiêu chí rủi ro, một cơ chế phân luồng để tạo thuận lợi thương mại và nâng cao sức chống chịu; tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm, mở rộng chứng từ điện tử và Hệ thống Quá cảnh Hải quan ASEAN.

Bộ Công Thương gắn chặt việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) với logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới; xử lý vướng mắc về hàng quá cảnh trong quý I/2027.

Về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chủ động ứng phó gián đoạn chuỗi cung ứng, Bộ Công Thương thí điểm kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu logistics quốc gia trong năm 2027, chuẩn hóa chứng từ, giảm khai báo lặp lại; ứng dụng công nghệ để tối ưu tuyến vận tải, giảm xe chạy rỗng và tồn kho.

Các bộ hướng dẫn đo lường mức tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; chuẩn bị phương án tuyến thay thế, kho dự phòng để bảo đảm lưu thông hàng thiết yếu khi xảy ra gián đoạn.

Đối với doanh nghiệp logistics Việt Nam, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, nhất là về nhân lực và nguồn lực. Khoa học, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế con người, yếu tố mang tính quyết định trong phát triển logistics và cần được đặc biệt quan tâm.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng đề nghị nâng tầm Chiến lược phát triển logistics và đo lường kết quả thực hiện. Bộ Công Thương đánh giá một năm triển khai Chiến lược, làm rõ kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế, các điểm nghẽn về kết nối hạ tầng, kiểm tra chuyên ngành, trung tâm logistics, chia sẻ dữ liệu; đề xuất nâng tầm Chiến lược trong tổng thể các yêu cầu phát triển mới của đất nước, nhất là mục tiêu tăng trưởng hai con số, xây dựng năng lực hậu cần quốc gia gắn với hội nhập quốc tế.

Phó Thủ tướng Thường trực khẳng định, Chính phủ luôn đồng hành, tháo gỡ khó khăn, lắng nghe và giải quyết kịp thời, thực chất kiến nghị của doanh nghiệp; xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi, công khai, minh bạch, cạnh tranh bình đẳng để thúc đẩy phát triển doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp logistics Việt Nam nói riêng.

Nguồn: Moit.gov.vn