Sức mua phân hóa, áp lực cạnh tranh gia tăng

Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, 9 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành ước đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng chỉ đạt 7,8%, cho thấy sức mua thực tế vẫn chịu tác động từ biến động giá cả và chi phí đầu vào.

Trong cơ cấu thị trường, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 4.463,6 nghìn tỷ đồng, chiếm 75,3% tổng mức và tăng 12,8%. Doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 16,7%; du lịch lữ hành tăng 17,9%. Những con số này phản ánh sức vận động tích cực của thị trường tiêu dùng, đồng thời cho thấy các nhóm hàng hóa và dịch vụ đang có nhịp tăng trưởng khác nhau.

Dù vậy, mức tăng doanh thu danh nghĩa chưa đồng nghĩa với sức mua thực tế cải thiện tương ứng. Khi người tiêu dùng vẫn cân nhắc kỹ hơn trong chi tiêu, các nhà bán lẻ phải giải bài toán kép: vừa duy trì doanh thu, vừa kiểm soát chi phí và tạo ra giá trị đủ sức thuyết phục khách hàng.

Với các cửa hàng tạp hóa truyền thống, thách thức thể hiện rõ trong cuộc cạnh tranh với siêu thị mini và cửa hàng tiện lợi. Trong nhiều năm, lợi thế của cửa hàng tạp hóa nằm ở vị trí gần khu dân cư, khả năng đáp ứng nhu cầu mua sắm nhanh và mối quan hệ thân quen với khách hàng. Người dân có thể ghé mua một vài mặt hàng thiết yếu mà không cần di chuyển xa; chủ cửa hàng cũng thường nắm rõ thói quen mua sắm của từng gia đình.

Tuy nhiên, khi các chuỗi bán lẻ hiện đại mở rộng đến các khu dân cư, những lợi thế này không còn đủ để bảo đảm lượng khách ổn định. Các chuỗi có khả năng tổ chức chương trình khuyến mại, đa dạng hóa sản phẩm, chuẩn hóa không gian mua sắm và đầu tư hệ thống quản lý hàng hóa. Một số mặt hàng thiết yếu được bán với mức giá cạnh tranh, khiến cửa hàng nhỏ khó theo kịp do lượng nhập hàng hạn chế và biên lợi nhuận thấp.

Sự thay đổi không chỉ nằm ở giá bán hay địa điểm mua sắm, mà còn ở cách người tiêu dùng lựa chọn điểm bán. Với nhịp sống đô thị ngày càng nhanh, nhu cầu mua hàng thiết yếu có thể đi cùng nhu cầu ăn uống, nghỉ chân và sử dụng dịch vụ trong cùng một địa điểm. Sự tiện lợi vì thế trở thành một yếu tố cạnh tranh ngày càng đáng chú ý trên thị trường bán lẻ.

Cửa hàng tiện lợi tìm dư địa tăng trưởng từ nhu cầu mới

Trong bối cảnh đó, phân khúc cửa hàng tiện lợi tiếp tục thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp bán lẻ. Ngày 22/10, WinCommerce, công ty thành viên của Tập đoàn Masan, đưa vào hoạt động thí điểm 6 cửa hàng tiện lợi WiN ON đầu tiên tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đây là bước đi mới nhằm mở rộng khả năng phục vụ nhu cầu ăn uống và mua sắm tức thời của người tiêu dùng đô thị, đặc biệt là giới trẻ.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, đại diện WinCommerce chia sẻ, quá trình đô thị hóa và sự thay đổi trong lối sống đang làm gia tăng nhu cầu về những điểm bán đáp ứng nhanh các nhu cầu “ăn nhanh – mua ngay – tiện lợi mọi lúc”. Người tiêu dùng không chỉ tìm kiếm nhu yếu phẩm mà còn quan tâm đến bữa ăn chế biến sẵn, chất lượng thực phẩm, dịch vụ số và khả năng mua sắm linh hoạt.

Tại Việt Nam, phân khúc cửa hàng tiện lợi đã có sự hiện diện của nhiều thương hiệu quốc tế. Tuy nhiên, theo đánh giá trong tài liệu của doanh nghiệp, thị trường vẫn còn dư địa phát triển, nhất là khi người tiêu dùng trẻ tại đô thị ngày càng quan tâm đến trải nghiệm mua sắm thuận tiện và tiết kiệm thời gian.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của WiN ON là lựa chọn phát triển thương hiệu nội địa, tập trung vào khẩu vị và thói quen tiêu dùng của người Việt. Danh mục sản phẩm kết hợp món ăn Á – Âu với những hương vị quen thuộc của ẩm thực đường phố Việt Nam. Khách hàng có thể lựa chọn bánh mì chả cá, cơm tấm, bún mọc, cơm nắm bò sốt vang cùng các loại đồ uống như trà tắc, nước ép rau má, trà sen kem muối ở miền Nam hay trà sen cốm non ở miền Bắc.

Việc đưa những món ăn quen thuộc vào mô hình cửa hàng tiện lợi hiện đại cho thấy doanh nghiệp đang tìm cách tạo khác biệt từ chính nhu cầu tiêu dùng trong nước. Thay vì chỉ tập trung vào hàng hóa đóng gói, mô hình hướng đến kết hợp mua sắm với ăn uống và trải nghiệm tại điểm bán.

Bên cạnh danh mục sản phẩm, WiN ON chú trọng không gian cửa hàng, hướng tới trở thành điểm dừng chân để khách hàng mua sắm, ăn uống và gặp gỡ bạn bè. Thiết kế được phát triển với sự tư vấn của Malherbe, công ty thiết kế đến từ Pháp, kết hợp phong cách hiện đại với những chất liệu văn hóa bản địa.

Hiện, sáu cửa hàng WiN ON tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh được triển khai trong giai đoạn thí điểm, với mục tiêu kiểm nghiệm mức độ phù hợp của mô hình trước khi quyết định đầu tư và mở rộng tiếp theo. Doanh nghiệp cho biết sẽ theo dõi phản hồi khách hàng, nhu cầu thực tế, chất lượng sản phẩm và hiệu quả vận hành tại từng điểm bán.

Việc mở rộng hệ thống phân phối bán lẻ tập trung vào phân khúc tiện lợi là xu hướng không thể đổi khác của doanh nghiệp nhằm chinh phục người tiêu dùng. Song, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam cho biết, doanh nghiệp bán lẻ cần tập trung vào những yếu tố sau để giữ chân người tiêu dùng. Thứ nhất, doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao chất lượng hàng hóa, dịch vụ, minh bạch thông tin về nguồn gốc xuất xứ, kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm và chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng trong phòng, chống hàng giả, hàng kém chất lượng. Bên cạnh đó, cần đổi mới mô hình kinh doanh theo hướng kết hợp linh hoạt giữa hệ thống cửa hàng truyền thống, siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi.

“Một định hướng quan trọng khác là phát huy vai trò của hệ thống bán lẻ trong việc đưa hàng Việt đến gần hơn với người tiêu dùng. Các nhà bán lẻ cần tăng cường kết nối với doanh nghiệp sản xuất, hợp tác xã và nhà cung cấp địa phương; ưu tiên những sản phẩm có chất lượng, nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng nhu cầu thị trường”, bà Lan cho hay.

Theo báo Công Thương