Sức ép từ nguyên liệu và tiêu chuẩn xanh

Theo TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, biến động địa chính trị, thương mại quốc tế và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang tác động sâu sắc đến hoạt động sản xuất, kinh doanh phân bón. Xung đột địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, cùng các biện pháp trừng phạt và hạn chế thương mại đã ảnh hưởng đến nguồn nguyên liệu đầu vào. Doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí logistics tăng, thời gian giao hàng kéo dài và áp lực đa dạng hóa nguồn cung.

Sau những đứt gãy thời gian qua, chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tổ chức lại, cùng với đó, mục tiêu phát thải ròng bằng 0 và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng nghiêm ngặt buộc doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường. Nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp cũng tạo dư địa để tái cơ cấu sản xuất, trong khi các hiệp định thương mại tự do mở thêm cơ hội xuất khẩu.

Bà Nguyễn Thị Hiền, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau, thành viên Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, nhận định: “Ngành phân bón Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi thế giới chứng kiến nhiều biến động sâu sắc về địa chính trị, năng lượng, khí hậu, công nghệ và thương mại”,

Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, hiện nước ta có khoảng 790 cơ sở sản xuất phân bón vô cơ và hữu cơ, với nhu cầu sử dụng trong nước khoảng 10,5–11 triệu tấn mỗi năm. Các dòng phân bón chủ lực như urê, DAP, SA, kali và NPK vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tiêu thụ. Phân bón Việt Nam đã có sản lượng xuất khẩu đáng kể, song ngành còn phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu và một số sản phẩm chưa thể tự chủ. Đến năm 2035, ngành phân bón hướng tới trở thành ngành công nghiệp hiện đại, nâng cao năng lực tự chủ và phát triển dựa trên năm trụ cột gồm tự chủ, xanh, thông minh, liên kết và hội nhập.

Việc phát triển phân bón hữu cơ, phân bón vi sinh, áp dụng công nghệ sạch và sử dụng tài nguyên hiệu quả là những hướng đi quan trọng. Các giải pháp này góp phần giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực và gia tăng giá trị nông sản Việt Nam.

Doanh nghiệp đổi mới công nghệ, giảm phát thải

Theo Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), trong giai đoạn 2026–2030 Vianchem sẽ tập trung đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là các trụ cột phát triển. Đồng thời, nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển phân bón thế hệ mới thân thiện với môi trường, tăng cường truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh tái chế chất thải và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn. Tập đoàn cũng mở rộng hợp tác với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong và ngoài nước để phát triển ngành phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo hướng hiện đại, bền vững, có sức cạnh tranh và phục vụ nền nông nghiệp xanh.

Ông Phùng Ngọc Bộ, Trưởng Ban Kỹ thuật Vinachem chia sẻ, chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp hóa chất ứng phó với biến đổi khí hậu, đồng thời nâng hiệu quả sản xuất, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm. Thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26, Vinachem đã ban hành Chương trình chuyển đổi xanh giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn đến năm 2050, gắn trách nhiệm xã hội với mục tiêu phát triển bền vững.

Đến năm 2030, Vinachem đặt mục tiêu giảm tối thiểu 5% lượng phát thải CO₂ so với năm 2024 và nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên 5–10% tổng mức tiêu thụ năng lượng. Đến năm 2050, Tập đoàn đặt mục tiêu giảm ít nhất 20% lượng phát thải CO₂ và hướng tới trung hòa carbon. Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Vinachem tập trung chuyển đổi nguyên liệu, nhiên liệu và nguồn năng lượng đầu vào, đổi mới thiết bị và quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và áp dụng kinh tế tuần hoàn. Các hướng đầu tư, nghiên cứu gồm điện mặt trời áp mái, sinh khối, hydro xanh và amoniac xanh.

Cùng với cam kết xanh hóa sản xuất của Vianchem, Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo - Phú Mỹ) cũng đã công bố lộ trình hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Theo đó,  Tổng công ty sẽ gắn giảm phát thải với nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đổi mới công nghệ sản xuất. Trong giai đoạn 2026–2030, doanh nghiệp ưu tiên thu hồi khí và nhiệt, nâng cấp thiết bị, phát triển điện mặt trời áp mái và khôi phục vận hành cụm thu hồi CO₂ (CRU) tại Nhà máy Đạm Phú Mỹ; thúc đẩy các dự án sử dụng nhiên liệu sinh khối để từng bước thay thế một phần khí tự nhiên trong sản xuất.

Ở các giai đoạn tiếp theo, PVFCCo - Phú Mỹ định hướng nghiên cứu, ứng dụng hydro xanh và amoniac xanh trong sản xuất phân bón, kết hợp trồng rừng, tham gia thị trường tín chỉ carbon và triển khai công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS).

Cần vốn đầu tư và cơ chế hỗ trợ công nghệ sạch

Theo ông Phùng Ngọc Bộ, nhu cầu vốn đầu tư lớn, khó khăn khi tích hợp công nghệ mới vào dây chuyền hiện hữu và sức ép cạnh tranh về giá là những trở ngại đối với doanh nghiệp hóa chất. Khi sản phẩm xanh còn có chi phí sản xuất cao, ngành cần cơ chế hỗ trợ phù hợp với đặc thù của một ngành công nghiệp nền tảng, từ tín dụng xanh, ưu đãi thuế đến hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao và làm chủ công nghệ sạch.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Phạm Huy Nam Sơn, Phó Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), cho rằng xanh hóa ngành hóa chất là nhiệm vụ lâu dài. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Nghị quyết 29-NQ/TW về công nghiệp hóa, hiện đại hóa và Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh là những căn cứ định hướng quá trình chuyển đổi xanh trong công nghiệp.

Theo ông Sơn, Luật Hóa chất năm 2025 tạo hành lang pháp lý để phát triển ngành theo hướng an toàn, bền vững, khuyến khích hóa học xanh và kinh tế tuần hoàn. Các dự án sản xuất hydro, amoniac từ năng lượng tái tạo, khu công nghiệp chuyên ngành hóa chất và tổ hợp công trình hóa chất trọng điểm có thể được hưởng cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt khi đáp ứng điều kiện theo quy định.

Chi phí đầu tư công nghệ xanh còn cao, trong khi trình độ công nghệ, năng lực quản lý và nhận thức về hóa học xanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế. Ông Sơn cho biết Cục Hóa chất sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp để hoàn thiện thể chế, thúc đẩy hợp tác quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Theo moit.gov.vn