Áp lực vận hành đối với hạ tầng lưới điện miền Bắc hiện nay rất lớn. Theo số liệu thống kê, trong năm 2026, công suất tiêu thụ cực đại (Pmax) của toàn hệ thống đã đạt ngưỡng 21.142 MW (vào lúc 22h30 ngày 24/6), tăng 11,4% so với năm 2025. Dự báo sang năm 2027, công suất cực đại tiếp tục tăng từ 12 - 12,5%, đạt mức từ 23.500 - 23.800 MW. Bên cạnh áp lực về phụ tải, tính đến ngày 31/7/2026, toàn Tổng công ty đã ghi nhận 13.080 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 823,7 MW. Riêng 7 tháng đầu năm 2026 đã có thêm 11.481 khách hàng đấu nối với tổng công suất 499,9 MW. Sự gia tăng nhanh chóng của các nguồn điện phân tán có tính chất biến động theo thời tiết đòi hỏi hệ thống điện phải có khả năng lưu trữ và điều tiết tương ứng để cân bằng cung - cầu.

Nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết đó, EVNNPC đã xây dựng kế hoạch đầu tư hệ thống BESS với tổng công suất 530 MW/1.060 MWh tại 83 trạm biến áp (TBA) và được chia thành 3 giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 1 có quy mô 305 MW/610 MWh tại 47 TBA thuộc 8 Công ty Điện lực (hiện đã hoàn thành đóng điện tại 9 trạm); giai đoạn 2 có quy mô 140 MW/280 MWh tại 23 TBA, đang hoàn thiện thủ tục lựa chọn nhà thầu; giai đoạn 3 dự kiến triển khai 85 MW/170 MWh tại 13 TBA.

Ông Vũ Anh Phương – Phó Tổng Giám đốc EVNNPC đánh giá BESS là bước đi chiến lược giúp hiện đại hóa hạ tầng và nâng cao độ tin cậy cung cấp điện miền Bắc

Đánh giá về tầm quan trọng của dự án, ông Vũ Anh Phương - Phó Tổng Giám đốc EVNNPC nhấn mạnh: Việc đưa hệ thống BESS vào vận hành là bước đi chiến lược giúp Tổng công ty từng bước hiện đại hóa hạ tầng lưới điện. Công nghệ này cho phép ngành điện chủ động tích trữ nguồn công suất dư thừa lúc phụ tải thấp để giải phóng trở lại vào những khu vực đang mang tải cao. Điều này không chỉ hỗ trợ cân bằng cung - cầu, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện mà còn tối ưu hóa việc hấp thụ các nguồn năng lượng tái tạo, thực hiện hiệu quả mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW.

Các hệ thống BESS do EVNNPC triển khai đều sử dụng công nghệ hiện đại, có độ an toàn và độ bền cao, kết hợp đồng bộ cùng hệ thống chuyển đổi công suất (PCS), hệ thống quản lý pin (BMS) và hệ thống quản lý năng lượng (EMS). Quá trình thi công dự án đặt ra các yêu cầu kỹ thuật rất khắt khe do hầu hết cụm pin BESS đều được lắp đặt trực tiếp trong khuôn viên các TBA 110kV đang mang điện và vận hành liên tục.

Phân tích về khía cạnh này, ông Đặng Hồng Sơn - Phó Giám đốc Ban Quản lý xây dựng Điện miền Bắc chia sẻ: Do mặt bằng thi công tại các TBA 110kV hiện hữu khá hạn chế, lại nằm trong môi trường thiết bị đang mang điện cao áp, đơn vị đã phối hợp chặt chẽ với các nhà thầu từ khâu khảo sát, thiết kế đến lắp đặt, đấu nối và thử nghiệm nhằm bảo đảm tuyệt đối an toàn. Việc đưa BESS vào TBA đã chuyển đổi một thiết bị lưu trữ năng lượng thuần túy thành công cụ hỗ trợ điều độ đa năng, giúp đơn vị vận hành chủ động xử lý các tình huống bất thường và nâng cao tính ổn định của toàn hệ thống.

Điều độ viên tại Trung tâm Điều khiển Công ty Điện lực Bắc Ninh giám sát phương thức vận hành

Tính ưu việt của công nghệ BESS được thể hiện rất rõ tại tỉnh Bắc Ninh, địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI cùng các cơ sở sản xuất công nghệ cao, đòi hỏi chất lượng điện năng phải đảm bảo an toàn, ổn định. Tại đây, EVNNPC triển khai BESS theo cả 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 có tổng công suất 35 MW/70 MWh tại 6 TBA 110kV (Đức Thắng, Đồi Cốc, Lạng Giang, Song Khê, Yên Phong 3, Yên Phong 4); Giai đoạn 2 đầu tư 5 MW/10 MWh tại Trạm 110kV Sông Cầu; Giai đoạn 3 có quy mô 40 MW/80 MWh tại 6 trạm 110kV (Yên Phong 2, Yên Phong 5, Quế Võ 2, Quế Võ 3, Phù Chẩn, Tiên Sơn). Đồng thời, Công ty Điện lực Bắc Ninh cũng đang phối hợp với các Ban chuyên môn của Tổng công ty, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện miền Bắc (NSO) và Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (NSMO) để xây dựng quy chế phối hợp vận hành.

Phân tích về phương thức vận hành đối với lưới điện, ông Lại Việt Anh - Trưởng phòng Điều độ Công ty Điện lực Bắc Ninh cho biết: "Hệ thống BESS đóng vai trò đa năng trên lưới điện. Khi nạp điện, BESS hoạt động như một phụ tải để tiêu thụ lượng điện dư thừa; khi xả điện, BESS trở thành nguồn phát bổ sung công suất trực tiếp cho lưới điện. Việc huy động BESS vào đúng các giờ cao điểm nắng nóng giúp bổ sung công suất, giảm tải cho các máy biến áp và đường dây, từ đó đảm bảo độ tin cậy cung cấp điện cho các nhà máy sản xuất. Đặc biệt, việc đơn vị được giao thí điểm hệ thống quản lý năng lượng (EMS) kết hợp BESS với các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện rác sẽ giúp công tác điều độ lưới điện đạt hiệu quả tối ưu".

Nhân viên vận hành TBA 110kV Song Khê theo dõi thông số sạc - xả, cũng như trạng thái hoạt động của hệ thống BESS trên màn hình điều khiển

Khảo sát thực tế tại TBA 110kV Song Khê, nơi cụm BESS công suất 5MW, dung lượng 10MWh (gồm 2 cụm pin, mỗi cụm 2,5 MW/5 MWh) đã được đóng điện thử nghiệm thành công từ ngày 02/8/2026 cho thấy, toàn bộ cán bộ, nhân viên vận hành tại đây đã được đào tạo chuyên sâu về lý thuyết cũng như thực hành chuyển giao công nghệ do các chuyên gia của Công ty Cổ phần Kỹ thuật Á Châu và nhà cung cấp thiết bị VinFast trực tiếp hướng dẫn. Chia sẻ về công tác tiếp nhận thiết bị, ông Hồng Văn Việt - Tổ phó Tổ thao tác lưu động Yên Dũng (Xí nghiệp Lưới điện cao thế Bắc Ninh) cho biết: "Do đây là hệ thống thiết bị công nghệ hoàn toàn mới, đội ngũ vận hành đã chủ động nghiên cứu quy trình, học tập kinh nghiệm thực tế từ các nhà thầu cung cấp thiết bị. Nhờ mức độ tự động hóa cao của hệ thống, các thao tác vận hành nạp - xả điện theo khung giờ được thực hiện chính xác thông qua giao diện điều khiển. Việc nắm vững nguyên lý hoạt động, cùng quy trình xử lý sự cố giúp các nhân viên tại trạm hoàn toàn chủ động, bảo đảm vận hành hệ thống an toàn và mượt mà".

Tương tự, tại TBA 110kV Yên Phong 4, hệ thống BESS đã được nghiệm thu và chính thức đưa vào vận hành từ ngày 16/8/2026. Tại phòng điều khiển, các kỹ sư theo dõi liên tục trạng thái vận hành của pin thông qua phần mềm điều khiển EMS. Chia sẻ về quy trình giám sát, ông Nguyễn Văn Dương - Tổ trưởng Tổ thao tác lưu động Yên Phong cho biết: "Việc sạc và xả điện của hệ thống BESS được tuân thủ nghiêm ngặt theo lệnh điều độ, cũng như chế độ vận hành chung của hệ thống điện. Hằng ngày, nhân viên trực ca thực hiện giám sát song song giữa kiểm tra tại chỗ và theo dõi trên màn hình EMS. Các thông số kỹ thuật cốt yếu như trạng thái sạc, điện áp, dòng điện, nhiệt độ của các cell pin, trạng thái bộ chuyển đổi PCS, hệ thống BMS và cảnh báo tự động đều được kiểm tra liên tục. Bên cạnh đó, chúng tôi đặc biệt chú trọng kiểm tra hệ thống làm mát cùng hệ thống phòng cháy, chữa cháy chuyên dụng cho pin để bảo đảm BESS luôn hoạt động ở trạng thái an toàn nhất".

EVNNPC đang triển khai hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin với tổng quy mô 530 MW/1.060 MWh

Có thể thấy, việc đưa các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) vào vận hành tại Bắc Ninh cũng như các tỉnh, thành phố miền Bắc là bước đi mang tính đột phá của EVNNPC. Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng trong Quy hoạch phát triển điện lực Quốc gia (Quy hoạch điện VIII), vốn đặt mục tiêu phát triển từ 10.000 đến 16.300 MW hệ thống pin lưu trữ năng lượng đến năm 2030. Bằng việc chủ động tích hợp công nghệ lưu trữ tiên tiến vào lưới điện truyền thống, EVNNPC không chỉ nâng cao năng lực vận hành linh hoạt, giảm tải áp lực cho hệ thống trong mùa nắng nóng mà còn tạo nền tảng kỹ thuật vững chắc để hiện thực hóa mô hình lưới điện thông minh, đáp ứng hiệu quả yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn mới.

Tuấn Anh