Tính đến ngày 31/3/2026, trên địa bàn 17 tỉnh/thành phố miền Bắc đã có 4.622 khách hàng chủ động lắp đặt hệ thống ĐMTMN với mục tiêu tự sản xuất, tự tiêu thụ, đóng góp vào lưới điện tổng công suất lên tới 611,1 MW. Đáng chú ý, chỉ riêng quý I năm nay, toàn miền Bắc đã ghi nhận thêm 2.201 khách hàng tham gia, bổ sung lượng công suất đạt 141,5 MWp. Dưới góc độ quản lý kinh tế, đây là nguồn lực xã hội hóa vô cùng to lớn được khơi thông.

Xét về mặt công suất vận hành, các Công ty Điện lực tại Phú Thọ, Hải Phòng, Hưng Yên, Tuyên Quang, Nghệ An và đặc biệt là địa bàn có không gian kinh tế chiến lược rộng lớn như Lào Cai đã triển khai rất tốt, vượt kế hoạch được EVNNPC giao. Thành quả này có được là nhờ sự chỉ đạo sát sao từ Ban lãnh đạo Tổng công ty, khi đã yêu cầu các Công ty Điện lực trực thuộc đẩy mạnh tuyên truyền, phối hợp đồng bộ cùng chính quyền địa phương và các sở ngành liên quan nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và khối doanh nghiệp về định hướng phát triển ĐMTMN.

Nhìn từ lăng kính kiến tạo môi trường kinh doanh, tính minh bạch và sự thông thoáng trong thủ tục hành chính là điều kiện tiên quyết để kích cầu đầu tư. Thấu hiểu điều đó, song hành cùng công tác truyền thông, EVNNPC đã thực hiện công khai đầy đủ các quy định của Bộ Công Thương và EVN một cách đồng bộ trên nền tảng Website, Fanpage cũng như trực tiếp tại các phòng giao dịch khách hàng. Bên cạnh đó, sự thống nhất trong công tác quản lý còn được thể hiện thông qua việc ban hành các hướng dẫn chi tiết về quy trình, lưu đồ, biểu mẫu, bao trọn từ khâu tiếp nhận thông báo cho đến công đoạn nghiệm thu đấu nối và đưa hệ thống vào vận hành. Mặt khác, các Công ty Điện lực trực thuộc đã chủ động đơn giản hóa thủ tục, tích cực phối hợp khảo sát hiện trường, thực hiện tư vấn công suất lắp đặt sao cho phù hợp nhất, bảo đảm an toàn đấu nối, triệt tiêu nguy cơ quá tải lưới điện cục bộ, cũng như giúp tối ưu hóa hiệu quả dòng tiền đầu tư cho khách hàng.

Phát huy vai trò gương mẫu, EVNNPC đã trực tiếp chỉ đạo các Công ty Điện lực thành viên tiên phong lắp đặt ĐMTMN tại 183 trụ sở đơn vị, mang lại tổng công suất khoảng 7,1 MWp. Bước đi này vừa mang lại hiệu quả kinh tế nội bộ thiết thực nhờ giảm trực tiếp lượng điện năng tiêu thụ từ lưới điện, vừa kiến tạo mô hình mẫu trực quan, đầy sức thuyết phục để lan tỏa thói quen sử dụng năng lượng sạch ra xã hội.

Hệ thống ĐMTMN được nhà dân lắp đặt tại tỉnh Sơn La

Dưới góc độ kinh tế vi mô, bài toán chi phí của ĐMTMN đang định hình lại thói quen tiêu dùng và cấu trúc tài chính của nhiều hộ gia đình. Hiện nay, cùng với việc lắp đặt ĐMTMN, nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp đã nhạy bén đầu tư thêm hệ thống pin lưu trữ nhằm mục đích tận dụng tối đa lượng điện tạo ra vào ban ngày để phục vụ cho ban đêm hoặc làm nguồn dự phòng khi lưới điện xảy ra sự cố. Sự cộng hưởng này trực tiếp giúp nâng cao tính chủ động, độ ổn định và tối đa hóa hiệu quả sử dụng điện cho cả sinh hoạt lẫn chuỗi sản xuất, kinh doanh.

Đơn cử như tại tỉnh Nghệ An, ông Nguyễn Văn Vui (phường Trường Vinh) cho biết, gia đình ông đã đầu tư hệ thống ĐMTMN từ tháng 5/2025 với quy mô khoảng 80m² mô đun quang điện, kết hợp đồng bộ cùng bộ lưu trữ và tủ điện 3 pha, với tổng chi phí đầu tư khoảng 225 triệu đồng. Hiệu quả từ khoản đầu tư này thể hiện ngay trên hóa đơn tiền điện khi mà vào mùa hè, gia đình ông gần như sử dụng hoàn toàn điện mặt trời, còn vào mùa đông chỉ mất khoảng 1-1,5 triệu đồng/tháng, thay vì phải gánh mức phí 5-6 triệu đồng như trước đây.

Đi kèm với việc nâng cấp thiết bị, gia đình ông Vui cũng chủ động điều chỉnh lại thói quen sử dụng điện hằng ngày để tối ưu hiệu quả hệ thống. Cụ thể, các thiết bị tiêu thụ điện lớn như máy giặt, máy rửa bát, sạc ô tô, hay xe máy điện… đều được ưu tiên vận hành trong khung giờ bức xạ nắng mạnh, từ 10h đến 15h. Hệ thống pin lưu trữ phát huy năng lực tích điện dùng vào ban đêm, bảo đảm sinh hoạt luôn được ổn định. “Tuy chi phí đầu tư ban đầu khá lớn nhưng đổi lại gia đình tôi dùng nhiều điện nên thấy lắp ĐMTMN rất hiệu quả. Sau vài năm có thể hòa vốn, đồng thời giúp chủ động hơn về nguồn điện trong cao điểm mùa nắng nóng, cũng như không còn lo lắng về hóa đơn tiền điện hằng tháng” - ông Vui bày tỏ thêm.

Đối với lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ, nơi chi phí tiền điện có tác động trực tiếp tới giá thành đầu ra sản phẩm, ĐMTMN trở thành chìa khóa giúp tăng biên lợi nhuận. Bà Phạm Trâm Anh, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Kỹ thuật tài nguyên và môi trường (phường Trường Vinh) cho biết, doanh nghiệp của bà đã quyết định đầu tư 170 triệu đồng để lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà 3 pha sau khi nhận được sự tư vấn, hướng dẫn tận tình từ ngành Điện. Quyết định kịp thời này giúp Công ty giảm gần một nửa chi phí điện mỗi tháng, đưa mức chi trả từ khoảng 14 - 15 triệu đồng/tháng xuống chỉ còn khoảng 7 triệu đồng. Số tiền dư ra hằng tháng chính là nguồn lực quý giá để doanh nghiệp tái đầu tư, bảo đảm duy trì đà tăng trưởng.

Có thể khẳng định, tiết kiệm điện và phát triển ĐMTMN đang trở thành sự lựa chọn thiết thực của nhiều hộ gia đình và cộng đồng doanh nghiệp. Để xung lực này duy trì đà phát triển rất cần những cơ chế điều hành linh hoạt, phù hợp và đặc biệt là sự tham gia mang tính chủ động của toàn bộ khách hàng. Chỉ khi nguồn điện tại chỗ được khơi thông, khai thác triệt để và hiệu quả, kết hợp nhuần nhuyễn cùng thói quen tiêu dùng điện hợp lý của toàn xã hội, hệ thống điện quốc gia mới có thêm dư địa để vận hành một cách ổn định, mang tính bền vững cao, góp phần đắc lực vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Anh Tuấn