Thế nhưng, nghịch lý là càng được khuyến khích phát triển, điện mặt trời mái nhà lại càng trở thành chủ đề của nhiều luồng thông tin trái chiều. Có người cho rằng đây là xu hướng tất yếu cần được thúc đẩy mạnh mẽ. Nhưng cũng không ít ý kiến trên mạng xã hội cố tình lái dư luận theo hướng: ngành điện đang “siết”, đang “làm khó”, thậm chí “không muốn người dân lắp điện mặt trời mái nhà”.

Những nhận định ấy nếu chỉ nghe qua rất dễ tạo cảm giác hợp lý, nhưng khi nhìn vào thực tế chính sách và những gì đang diễn ra tại các địa phương, có thể thấy bản chất hoàn toàn khác.

Sự thật là, Nhà nước không hề cản trở mà đang mở rộng cánh cửa cho điện mặt trời mái nhà phát triển.

Từ Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện; đến Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 về tăng cường thực hiện tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà; từ các cơ chế mới cho phép mua phần điện dư thừa, đến những chính sách địa phương như Chỉ thị số 05/CT-UBND ngày 02/4/2026 của UBND tỉnh Lào Cai — tất cả đều cho thấy một định hướng rất rõ ràng: khuyến khích phát triển, nhưng phải đúng quy hoạch, đúng kỹ thuật và đúng pháp luật.

Bởi khuyến khích phát triển không có nghĩa là phát triển tự phát.

Chính sách đang mở cửa, không phải đóng cửa

Nếu ngành điện thực sự “không muốn dân lắp điện mặt trời mái nhà”, sẽ không có những con số biết nói.

Tính đến hết tháng 3/2026, riêng trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã phát triển tổng cộng 411 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất 14.235,367 kW.

Trong đó: 224 khách hàng bán lại điện dư cho ngành điện, với công suất 2.444,367 kW; 187 khách hàng tự sản xuất, tự tiêu thụ, với công suất 11.719 kW

Đây không phải là những con số hình thức.

Đó là minh chứng rõ nhất cho thấy điện mặt trời mái nhà đang đi vào thực tế, đang được người dân và doanh nghiệp lựa chọn như một giải pháp kinh tế hiệu quả.

Tại Hội nghị khách hàng EVNNPC năm 2026, ông Nguyễn Thành Sinh – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ thực hiện lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu thụ trên các tòa nhà công sở, doanh nghiệp và hộ gia đình.

Nếu chính quyền địa phương đang chỉ đạo thúc đẩy, nếu ngành điện đang trực tiếp hỗ trợ, thì luận điệu cho rằng “ngành điện cố tình cản trở” rõ ràng không đứng vững.

Không phải “xin phép”, mà là để bảo vệ chính người dân

Một trong những nội dung đang bị hiểu sai nhiều nhất hiện nay là quy định phải thông báo khi lắp đặt điện mặt trời mái nhà.

Ngay sau khi Nghị định 133/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực được ban hành, một số ý kiến lập tức cho rằng đây là động thái “siết chặt”, gây khó dễ cho người dân.

Thực tế hoàn toàn ngược lại.

Từ ngày 25/5/2026, hành vi không gửi thông báo khi phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ sẽ bị xử lý theo quy định. Với hộ gia đình ở cấp điện áp hạ áp, lần đầu chủ yếu là cảnh cáo; chỉ khi tái phạm mới bị xử phạt từ 500.000 đồng đến 3 triệu đồng. Mức phạt từ 10–20 triệu đồng chủ yếu áp dụng với hệ thống công suất lớn, đấu nối trung áp trở lên của doanh nghiệp, tổ chức.

Đảng đã xác định rõ, định hướng phát triển mạnh các nguồn năng lượng tái tạo gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh hệ thống và hiệu quả bền vững.

Nhiều người đặt câu hỏi:

“Tại sao lắp điện trên mái nhà mình mà vẫn phải thông báo?”

Bởi khi hệ thống đó đã đấu nối với lưới điện quốc gia, nó không còn là chuyện riêng của một gia đình.

Một hệ thống điện mặt trời mái nhà nếu lắp đặt không đúng kỹ thuật có thể gây phát ngược điện áp, quá tải lưới điện khu vực, chập cháy thiết bị, mất an toàn cho người sử dụng và nguy hiểm cho cả lực lượng sửa chữa điện.

Nếu hàng chục hộ dân trong cùng một khu dân cư cùng lắp đặt công suất lớn nhưng không khai báo, lưới điện hạ áp hoàn toàn có thể bị mất ổn định.

Khi đó, hậu quả không chỉ là hóa đơn tiền điện tăng hay giảm, mà có thể là cháy nổ, mất điện diện rộng và thiệt hại tài sản.

Cán bộ kỹ thuật Điện lực Lào Cai hướng dẫn doanh nghiệp theo dõi sản lượng và kiểm soát các thông số vận hành qua ứng dụng thông minh

Vì vậy, việc thông báo không phải để “xin phép”, mà là để bảo đảm an toàn kỹ thuật, kiểm soát khả năng chịu tải của lưới điện, xác nhận quyền lợi khi bán điện dư, phòng chống cháy nổ và bảo vệ chính người dân.

Phát triển điện mặt trời không thể theo kiểu “mạnh ai nấy làm”.

Phạt không phải để cấm, mà để chấm dứt phát triển tự phát

Một số người cố tình đánh đồng giữa “quản lý” và “ngăn cản”.

Đây là cách lập luận thiếu thiện chí.

Không một quốc gia nào cho phép một nguồn điện đấu nối trực tiếp vào hệ thống điện quốc gia mà không có kiểm soát kỹ thuật và hành lang pháp lý.

Điện không giống những loại hàng hóa thông thường.

Không thể thiếu mới đi mua. 

Không thể quá tải rồi mới đầu tư.

Không thể xảy ra sự cố rồi mới siết quản lý.

Bản chất của ngành điện là phải đi trước một bước.

Chính vì vậy, phát triển điện mặt trời mái nhà càng mạnh thì yêu cầu quản lý càng phải chặt chẽ.

Không quản lý mới là vô trách nhiệm.

Nếu thực sự muốn cấm, sẽ không có chủ trương cho phép mua tới 50% sản lượng điện dư thừa.

Nếu thực sự muốn hạn chế, sẽ không có các chương trình khuyến khích doanh nghiệp đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng, lắp đặt điện mặt trời tự sản tự tiêu.

Nếu thực sự “sợ mất doanh thu”, sẽ không có chuyện ngành điện trực tiếp đi vận động khách hàng tiết kiệm điện, dịch chuyển phụ tải và đầu tư năng lượng tái tạo.

Sự thật là:

Ngành điện không sợ người dân lắp điện mặt trời.

Ngành điện chỉ sợ mất an toàn hệ thống.

Hiệu quả thực tế đã được chứng minh bằng con số

Tại Khu công nghiệp Nam Phường Văn Phú, Công ty Cổ phần An Tiến đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 2,1 MWp, tương ứng khoảng 1,7 MW sau chuyển đổi, trên diện tích gần 16.000 m².

Kết quả mang lại rất rõ rang, hiệu quả việc lắp điện năng lượng mặt trời mái nhà giúp tiết giảm khoảng 12% điện năng tiêu thụ toàn công ty, tiết kiệm khoảng 600 triệu đồng mỗi tháng, giảm áp lực sử dụng điện giờ cao điểm, chủ động hơn trong nguồn điện sạch phục vụ sản xuất.

Mô hình điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ điện tại hộ gia đình ông Văn Hữu Khánh ở Bát Xát giúp giảm mạnh chi phí sinh hoạt và hướng tới lối sống xanh bền vững.

Ở quy mô hộ gia đình, ông Văn Hữu Khánh tại Bát Xát cũng đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ pin.

Tiền điện giảm từ mức 3–4 triệu đồng/tháng xuống chỉ còn khoảng 300–400 nghìn đồng/tháng, thậm chí thấp hơn.

Không chỉ là câu chuyện tiết kiệm chi phí, đó còn là lựa chọn của một lối sống xanh, chủ động và bền vững.

Hiệu quả đã được chứng minh bằng thực tiễn.

Vấn đề không còn là “có nên lắp hay không”, mà là lắp như thế nào cho đúng, cho an toàn và cho lâu dài.

Điều nguy hiểm nhất không phải thiếu điện, mà là thiếu nhận thức đúng

Ông Đỗ Văn Năm – Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc đã thẳng thắn chia sẻ tại Hội nghị khách hàng năm 2026: “Chúng tôi luôn mong muốn bán được nhiều điện, nhưng vẫn phải đề nghị khách hàng tiết kiệm điện, bởi đó là trách nhiệm với an ninh hệ thống và tài nguyên quốc gia.”

Đó không phải tư duy kinh doanh đơn thuần.

Đó là trách nhiệm của một ngành giữ vai trò bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Trong bối cảnh nguồn than phụ thuộc nhập khẩu, thủy điện phụ thuộc thời tiết, nhu cầu điện tăng trưởng bình quân khoảng 10–11% mỗi năm, thì tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà không còn là lựa chọn phụ trợ, mà là giải pháp bắt buộc.

Điều nguy hiểm nhất không phải là thiếu điện.

Điều nguy hiểm hơn là sự thiếu hiểu biết, sự hoài nghi sai lệch và những luận điệu cố tình xuyên tạc khiến người dân mất niềm tin vào chính sách đúng đắn.

Khi đó, thiệt hại không chỉ là vài mái nhà chưa lắp pin mặt trời.

Mà là sự chậm lại của cả quá trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.

Người dân tại Lào Cai chủ động vệ sinh hệ thống điện mặt trời mái nhà để tối ưu hóa hiệu suất thu nhiệt. Với các chính sách khuyến khích hiện nay, năng lượng tái tạo đã trở thành một phần thiết yếu trong đời sống, giúp các hộ gia đình chủ động nguồn điện và giảm áp lực chi tiêu.

Khuyến khích phát triển — nhưng phải bằng kỷ luật thị trường

Điện mặt trời mái nhà là xu hướng không thể đảo ngược.

Nhưng muốn phát triển bền vững, phải có hành lang pháp lý rõ ràng.

Muốn bảo vệ quyền lợi người dân, phải có cơ chế minh bạch.

Muốn tránh rủi ro hệ thống, phải có kỷ luật vận hành.

Thông báo lắp đặt không phải là thủ tục phiền hà.

Đó là cơ sở để được bảo vệ.

Là điều kiện để được hưởng chính sách.

Là trách nhiệm với cộng đồng.

Là bước đi bắt buộc của một thị trường năng lượng văn minh.

Vì vậy, thay vì hỏi:

“Vì sao phải thông báo?”

Câu hỏi đúng phải là:

Nếu không thông báo, ai sẽ chịu trách nhiệm khi sự cố xảy ra?

Câu trả lời rất rõ:

Không ai khác ngoài chính người lắp đặt.

Điện mặt trời mái nhà cần được khuyến khích mạnh mẽ.

Nhưng càng khuyến khích, càng phải kiên quyết chống lại những cách hiểu sai và những luận điệu cố tình xuyên tạc.

Bởi bảo vệ sự thật hôm nay chính là bảo vệ an ninh năng lượng ngày mai.

Kiều Hưng - Nguyễn Hiền – CTĐL Lào Cai