Trong suốt hơn một thập kỷ qua, chính sách khuyến công đã đóng vai trò là "bà đỡ" quan trọng cho khu vực công nghiệp nông thôn. Tuy nhiên, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn chuyển đổi xanh và số, các quy định cũ dần bộc lộ những hạn chế về tính tương thích. Việc hỗ trợ dàn trải mỗi cơ sở một vài chục triệu đồng để mua máy móc đơn lẻ đôi khi chỉ giải quyết được phần ngọn, chưa tạo ra được sự bứt phá về năng suất hay năng lực cạnh tranh quốc tế.

Sự ra đời của Nghị định 235/2025/NĐ-CP được ví như một luồng gió mới. Chính sách này xác định rõ: Khuyến công là công cụ đầu tư vốn mồi cho phát triển tư nhân. Vai trò của khuyến công giờ đây được nâng tầm, trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

Một trong những điểm đột phá nhất của Nghị định 235 nằm ở nguyên tắc ưu tiên nguồn lực cho các dự án có tính lan tỏa. Thay vì chia nhỏ nguồn ngân sách cho hàng ngàn cơ sở nhỏ lẻ, chính sách mới hướng dòng vốn vào các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, các mô hình sản xuất thông minh và các cơ sở chế biến sâu sản phẩm thế mạnh của địa phương.

Nếu trước đây, mức hỗ trợ cho một đề án máy móc thiết bị thường bị khống chế ở con số khiêm tốn, khiến các doanh nghiệp có ý định đầu tư dây chuyền hiện đại hàng tỷ đồng cảm thấy “ngại” làm hồ sơ, thì Nghị định 235 đã nâng trần hỗ trợ lên đáng kể. Việc tăng mức hỗ trợ tối đa lên đến 50% chi phí đầu tư đã tạo ra lực đẩy đủ mạnh. Điều này khuyến khích các chủ doanh nghiệp mạnh dạn vay vốn, đối ứng ngân sách để nhập khẩu các công nghệ tự động hóa, thay vì chỉ mua sắm các thiết bị bán tự động lạc hậu.

Mục tiêu của chính sách mới là hình thành nên những doanh nghiệp đầu tàu ở cấp địa phương. Khi một doanh nghiệp đầu mối được hỗ trợ mạnh mẽ về công nghệ và hệ thống quản trị, họ sẽ trở thành trung tâm của một hệ sinh thái. Các cơ sở sản xuất vệ tinh xung quanh được hưởng lợi thông qua việc cung ứng nguyên liệu hoặc gia công bán thành phẩm, từ đó nâng cao thu nhập cho lao động một cách bền vững.

Một trong những rào cản lớn nhất khiến chính sách khuyến công chưa thực sự đi sâu vào đời sống doanh nghiệp trước đây chính là quy trình quyết toán phức tạp. Tâm tư về việc thủ tục giấy tờ quá dày đặc đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu và điều chỉnh triệt để trong văn bản mới.

Tuy nhiên, Nghị định 235 đã xử lý bài toán này thông qua việc đơn giản hóa hồ sơ thụ hưởng, loại bỏ những danh mục giấy tờ không cần thiết và cho phép sử dụng hóa đơn điện tử, dữ liệu số trong quá trình nghiệm thu. Cơ chế hậu kiểm thay vì tiền kiểm gắt gao giúp doanh nghiệp chủ động trong việc triển khai dự án, đồng thời tăng trách nhiệm của các Trung tâm Khuyến công tỉnh trong việc giám sát thực tế. Đặc biệt, việc lồng ghép các nguồn vốn từ Nghị định mới với các chương trình mục tiêu quốc gia khác như “Nông thôn mới” hay “Phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số” đang tạo nên một tổng lực tài chính mạnh mẽ hơn cho các địa bàn khó khăn.

Cần phải khẳng định lại, khuyến công không chỉ là hỗ trợ nguồn vốn. Vai trò lớn nhất của Nghị định 235 là định hướng. Thông qua các tiêu chí ưu tiên như tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, ứng dụng chuyển đổi số, Nhà nước đang gián tiếp dẫn dắt các cơ sở sản xuất đi đúng quỹ đạo của kinh tế tuần hoàn và cách mạng công nghiệp 4.0. Chính sách mới là lời khẳng định rằng Nhà nước sẽ đồng hành cùng những đơn vị dám đổi mới. Chúng ta không còn hỗ trợ để duy trì sự tồn tại, mà hỗ trợ để thúc đẩy sự tăng trưởng vượt cấp.

Dù khung pháp lý đã mở, nhưng để Nghị định 235 thực sự phát huy hiệu quả, vai trò của các cán bộ làm công tác khuyến công tại địa phương trở nên cực kỳ quan trọng. Họ không chỉ là người xét duyệt hồ sơ, mà phải đóng vai trò là những chuyên gia tư vấn, giúp doanh nghiệp nhận diện công nghệ phù hợp và hoàn thiện phương án sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa ngành ngân hàng và ngành Công Thương cũng cần nhịp nhàng hơn để các dự án "mồi" từ vốn khuyến công có thể dễ dàng tiếp cận thêm các khoản vay ưu đãi, tạo nên hiệu ứng đòn bẩy tài chính thực thụ. Khi những điểm nghẽn về vốn và thủ tục được khơi thông, các doanh nghiệp địa phương sẽ có đủ tự tin để vươn mình, không chỉ chiếm lĩnh thị trường trong nước mà còn tự tin bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khôi Nguyên