Dù sở hữu nguồn nguyên liệu dồi dào, ngành chế biến dừa tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long vẫn chưa tối ưu hóa được giá trị gia tăng do nhiều cơ sở sản xuất nhỏ và vừa còn sử dụng công nghệ thủ công, năng suất và độ đồng đều sản phẩm thấp. Trong bối cảnh chi phí tăng, thiếu nhân lực, việc nâng cấp thiết bị trở thành yêu cầu cấp thiết của các doanh nghiệp.
Năm 2025, Đề án khuyến công quốc gia điểm thuộc Chương trình “Hỗ trợ các cơ sở công nghiệp nông thôn tỉnh Vĩnh Long phát triển sản phẩm từ dừa giai đoạn 2023-2025” đã tạo dấu ấn rõ nét, khẳng định vai trò đòn bẩy chính sách hiệu quả, thúc đẩy doanh nghiệp chuyển dịch từ sản xuất thô sang chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng.
Với tổng kinh phí khuyến công quốc gia hỗ trợ 1,5 tỷ đồng cho 05 cơ sở công nghiệp nông thôn trên địa bàn tỉnh đầu tư đồng bộ máy móc, thiết bị tiên tiến, tập trung vào các phân khúc có giá trị cao như: cơm dừa sấy thăng hoa, mỹ phẩm từ dừa, chỉ xơ dừa. Mỗi đề án được hỗ trợ gần 300 triệu đồng từ nguồn khuyến công quốc gia, phần còn lại do doanh nghiệp đối ứng, qua đó kích hoạt mạnh mẽ nguồn lực xã hội hóa để đổi mới công nghệ.
Tại ấp Phú Tây (xã An Định), Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Dừa Hưng Long là đơn vị điển hình trong việc chuyển đổi từ sản xuất thủ công sang cơ giới hóa chế biến phụ phẩm dừa. Hiện nay, lưới xơ dừa được thị trường quốc tế ưa chuộng nhờ khả năng phân hủy sinh học, ứng dụng rộng rãi trong gia cố mái dốc taluy, chống sạt lở và phủ xanh cảnh quan. Tuy nhiên, phương thức dệt bán thủ công trước đây của Công ty gặp hạn chế về tiến độ giao hàng, độ đồng đều về kích thước mắt lưới và độ bền kéo giữa các lô sản phẩm chưa thực sự ổn định.
Được sự hỗ trợ từ Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại, Công ty đã đầu tư 2 máy dệt lưới xơ dừa với tổng kinh phí 700 triệu đồng, trong đó nguồn kinh phí khuyến công quốc gia hỗ trợ gần 300 triệu đồng, phần còn lại do doanh nghiệp đối ứng. Khi đi vào vận hành, thiết bị mới giúp nâng cao năng suất và rút ngắn thời gian xử lý các đơn hàng xuất khẩu. Sản phẩm đáp ứng tốt hơn các yêu cầu kỹ thuật về kích thước mắt lưới và độ bền chịu lực. Đồng thời, việc ứng dụng máy móc tự động giúp giảm bớt thao tác thủ công nặng nhọc, tạo điều kiện để công nhân chuyển sang vận hành, giám sát thiết bị an toàn hơn.
Còn tại khu phố Mỹ An A (phường An Hội), Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Quốc tế Beco tập trung phát triển các dòng hóa mỹ phẩm chăm sóc sắc đẹp từ cây dừa. Lâu nay, việc tiêu thụ và xuất khẩu tinh dầu dừa thô mang lại giá trị gia tăng chưa cao và chịu nhiều ảnh hưởng từ biến động giá thị trường. Chuyển sang sản xuất các dòng mỹ phẩm như kem dưỡng, serum, dầu gội hữu cơ từ dừa giúp nâng cao giá trị sản phẩm, song cũng đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe về kiểm soát vi sinh, độ phân tán nhũ tương và điều kiện vô trùng trong khâu đóng gói.
Từ nguồn kinh phí khuyến công quốc gia hỗ trợ gần 300 triệu đồng trên tổng mức đầu tư hơn 600 triệu đồng, Công ty Beco đã trang bị hệ thống thiết bị khép kín gồm: máy nhũ hóa chân không, máy chiết rót định lượng, máy siết nắp tự động, máy nén khí và băng tải inox chuyên dụng. Việc đưa máy móc hiện đại vào vận hành giúp khắc phục tình trạng nhũ tương bị tách lớp hay lẫn bọt khí, nâng cao độ mịn của kem và kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm. Khâu chiết rót, đóng nắp tự động cũng hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn chéo, đáp ứng các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn trong sản xuất mỹ phẩm. Nhờ quy trình sản xuất được đồng bộ, doanh nghiệp thuận lợi hơn trong việc đưa sản phẩm vào các kênh phân phối hiện đại, siêu thị và từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu.
Hiệu quả từ nguồn vốn khuyến công tại các cơ sở cho thấy việc hỗ trợ đổi mới máy móc, thiết bị đã tạo điều kiện thiết thực để các đơn vị công nghiệp nông thôn nâng cao năng lực sản xuất và chuyển dần từ chế biến thô sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Các đề án khuyến công được triển khai từng bước thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn cho ngành dừa tại Vĩnh Long. Vỏ và xơ dừa từ chỗ là phụ phẩm khó xử lý nay được chế biến thành vật liệu sinh thái phục vụ xuất khẩu. Phần cơm dừa cũng như tinh dầu dừa được đưa vào dây chuyền hiện đại để sản xuất các sản phẩm thực phẩm sấy thăng hoa và hóa mỹ phẩm có giá trị gia tăng cao. Nhờ tận dụng đa dạng các thành phần của trái dừa, hiệu quả kinh tế từ chuỗi giá trị dừa địa phương từng bước được nâng lên.
Ông Trần Quốc Tuấn – Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long cho biết, địa phương xác định phát triển ngành dừa theo hướng chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Thông qua chương trình khuyến công, đặc biệt là nguồn vốn khuyến công quốc gia, Sở đã phối hợp, hỗ trợ các doanh nghiệp từ khâu lựa chọn công nghệ, lập phương án đầu tư đến tổ chức thực hiện, đảm bảo sát với nhu cầu thực tế và thị trường tiêu thụ.
Sự đồng hành giữa cơ quan quản lý và các cơ sở sản xuất đã từng bước mang lại những kết quả tích cực. Trong đó, nguồn kinh phí khuyến công quốc gia đã phát huy tốt vai trò "vốn mồi", giúp các doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng chi phí ban đầu để mạnh dạn đầu tư, ứng dụng máy móc hiện đại vào sản xuất. Thực tiễn cho thấy, việc nâng cao giá trị nông sản phụ thuộc lớn vào mức độ đổi mới công nghệ trong khâu chế biến. Việc tiếp tục triển khai các đề án hỗ trợ có trọng tâm, bám sát tiềm năng nguyên liệu địa phương sẽ tạo điều kiện để công nghiệp chế biến nông thôn tại Vĩnh Long phát triển ổn định và hiệu quả hơn.
Huyền My
