Hỗ trợ phát triển hội viên không chỉ là nhiệm vụ, mà là thước đo năng lực thực chất của một hiệp hội doanh nghiệp (DN). DN chỉ gắn bó Hiệp hội khi giúp họ giải quyết được vấn đề phát triển, không phải bằng sự đề cao chức năng.

I. Ba thách thức trong bối cảnh mới

     Ở chiều thuận, nhiều cơ hội mở ra từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, từ nhu cầu đa dạng hóa sản xuất của các tập đoàn quốc tế, từ những xu hướng đổi mới sáng tạo thích ứng với sự biến tự nhiên và xã hội. Đặc biệt, những chính sách mới trong việc hỗ trợ và phát triển DN và kinh doanh. Gần đây nhất là “Bộ tứ trụ cột” Nghị quyết của Bộ Chính trị, trong đó có Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

     Chiều ngược lại, thách thức phi truyền thống ngày càng gia tăng.

     Thách thức đầu tiên là áp lực chi phí không ngừng tăng và tiêu chuẩn hoá sản xuất thay đổi khó lường. Giá nguyên liệu, logistics, năng lượng tăng; trong khi yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội ngày càng khắt khe. Nhiều DN sản xuất nhỏ chưa kịp hiểu luật chơi đã đứng trước nguy cơ bị loại khỏi chuỗi.

     Thách thức thứ hai là chuyển đổi để tồn tại: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi mô hình kinh doanh không còn là lựa chọn. Không chỉ là phần mềm kế toán hay bán hàng, mà là số hóa quản trị- sản xuất, là tài nguyên dữ liệu và kết nối chuỗi, là chỗ đứng trong nền kinh tế xanh…

     Thách thức thứ ba mang tính truyền thống, là sự phân mảnh và cô lập. Phần lớn DN công nghiệp vừa và nhỏ hoạt động đơn lẻ, thiếu liên kết theo chuỗi giá trị, yếu trong tiếp cận vốn, công nghệ, thị trường và chính sách, khó khăn về nhân lực chất lượng.

     Thực tế đó đặt ra câu hỏi: Hiệp hội cần làm gì?

Toan cảnh Đại hội Hiệp hội VASMIE nhiệm kỳ II (2025 - 2030)

II. Tư duy và tầm nhìn giai đoạn 2025 - 2030

     Từ những quan sát thực tế hơn 30 năm hoạt động tại VCCI, hơn 20 năm điều hành Chương trình Khởi nghiệp quốc gia của VCCI và 15 năm tham gia Hội DN trẻ VN, tôi tiếp thu được từ Điều lệ sửa đổi, từ phương hướng nhiệm kỳ II của VASMIE, từ ý kiến của các anh chị, tinh thần nội dung như sau:

1. “Con đường riêng”

     Nếu nhìn theo phân tích hệ thống, VASMIE có một lợi thế đối tượng hội viên thuộc khu vực DN công nghiệp vừa và nhỏ – khu vực chịu áp lực chuyển đổi lớn nhất bởi đóng vai trò nền tảng của CN quốc gia. Đây là một trong mục tiêu lớn là đưa nước ta “trở thành nước CN hiện đại” vào năm 2030. Chúng ta phải lựa chọn cho mình “lối đi” riêng phù hợp, không phải cho DNVVN nói chung, nhưng cũng không đi vào các vấn đề của DN ngành CN chuyên sâu.

     Đương nhiên, cũng cần chú ý sức hút so sánh đến từ các hiệp hội ngành CN chuyên sâu. Chỉ riêng thuộc diện chỉ đạo của Bộ Công Thương đã có tới 66 hiệp hội và hội.

2. Tầm nhìn và chiến lược phát triển hội viên

Lợi thế của chúng ta chỉ có giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực hỗ trợ cụ thể và hội đủ tư cách đại diện cộng đồng, cùng khả năng giải quyết vấn đề theo quy mô tập thể, chứ không phải sự vụ đơn lẻ, gắn với 3 trục giá trị cốt lõi mang lại cho DN hội viên:

• Bảo vệ lợi ích hợp pháp của DN.\

• Gia tăng năng lực cạnh tranh và kết nối cho DN.

• Tạo dựng vị thế xã hội cho DN.

III. Cách thức triển khai

Mục tiêu chủ đạo của tất cả các tổ chức hội hiện nay là không chỉ phát triển hội viên bằng số lượng, mà quan trọng hơn là gia tăng giá trị hội viên, với các công cụ chính là:

1. Kiên trì xây dựng “hệ thống hạ tầng” của VASMIE, bao gồm:

a. Hệ thống “hạ tầng cứng” gồm 3 cấp

• Bộ máy Cơ quan TW Hội tại Hà Nội.

• Các cơ quan đại diện/văn phòng tại các khu vực/tỉnh thành.

• Các Chi hội hoặc người Đại diện tại các trung tâm kinh tế/các khu CN, khu chế xuất, cụm CN…

b. Hệ thống “hạ tầng mềm”: Bao gồm 4 hệ sinh thái hỗ trợ DN hội viên, kết hợp giữa xây dựng một số đơn vị hạt nhân giữ vai trò hỗ trợ trực tiếp, đồng thời chủ yếu điều phối các mối  liên kết/hợp tác với các tổ chức bên ngoài theo phương thức sáng tạo mở, xoay quanh 3 trục giá trị cốt lõi trên đây. Các hệ sinh thái này có tên gọi khác nhau, với các chức năng như sau:

• Trung tâm chọn lọc và kết nối chuỗi giá trị CN vừa và nhỏ giữa các DN trong nước, với FDI và đặc biệt là các tổ chức/mạng lưới SMEs khu vực, quốc tế.

• Nền tảng điều phối các hoạt động liên kết, phối hợp các nguồn lực xã hội để hỗ trợ chuyển đổi năng lực DN hội viên, chuẩn hoá sản xuất theo các tiêu chuẩn mới…

• Cầu nối chính sách hai chiều giữa DN và cơ quan quản lý, truyền thông…

• Không gian kết nối và chia sẻ tri thức, phát triển đội ngũ doanh nhân/thương hiệu và uy tín cộng đồng VASMIE, xây dựng và lan toả hệ giá trị văn hoá kinh doanh, tôn vinh doanh nhân, ảnh hưởng xã hội bằng tiếng nói tập thể…

1. Phát triển khung năng lực của hội viên

Dựa trên bản đồ giá trị hội viên, VASMIE xây dựng nội dung công tác phát triển hội viên dựa trên 4 cốt lõi phát triển DN, theo triết lý: “sống còn → phát triển → bền vững → ảnh hưởng”. Trong đó mỗi DN hiểu rõ: tham gia Hiệp hội thì được gì, đóng góp gì và cùng nhau đi xa đến đâu. Bản đồ giá trị hội viên gồm có:

a. Phân loại nhóm hội viên (theo cấp độ hỗ trợ):

• Hội viên phổ thông: DN loại nhỏ, mới, cần thông tin – đào tạo – pháp lý cơ bản, mô hình kinh doanh, năng lực quản trị…

• Hội viên nâng cao / hội viên liên kết: DN loại vừa, cần kết nối chuỗi, xúc tiến thương mại, hợp tác kinh doanh – đầu tư, chuyển đổi kép…

• Hội viên nòng cốt / hội viên chiến lược: DN đầu ngành, làm “xương sống” chính sách, tài trợ hoạt động, dẫn dắt hệ sinh thái.

b. Phân loại nhóm dịch vụ (theo tính chất nhu cầu của hội viên):

1. Dịch vụ pháp lý – chính sách

• Cảnh báo sớm rủi ro pháp lý (thuế, môi trường, lao động, PCCC…).

• Phân tích tác động chính sách mới theo góc độ DN.

• Vai trò tư vấn khi DN làm việc với cơ quan quản lý.

2. Dịch vụ thị trường và chuỗi cung ứng trong - ngoài nước

• Kết nối cung – cầu nội khối hội viên;

• Kết nối với doanh nghiệp FDI, DN đầu chuỗi;

• Hỗ trợ tham gia Hội chợ, Triển lãm, B2B ngành CN;

3. Nâng cấp năng lực DN

• Chuyển đổi số sản xuất (MES, ERP, AI quản trị);

• Tối ưu vận hành – giảm chi phí – tăng năng suất;

• Chuẩn hóa ESG, ISO, xanh hóa sản xuất;

4. Tiếng nói và tầm ảnh hưởng tập thể

• Tập hợp dữ liệu, kiến nghị chính sách có căn cứ;

• Đại diện tiếng nói của SMEs công nghiệp trong xây dựng pháp luật;

• Tham gia xây dựng chính sách ngành;

IV. Lộ trình phát triển năng lực VASMIE giai đoạn 2025 - 2030

1. Giai đoạn 2025–2026: Củng cố nền tảng

• Chuẩn hóa dữ liệu hội viên, phân nhóm theo ngành, quy mô, nhu cầu.

• Hoàn thiện mô hình thu – chi – dịch vụ để Hiệp hội vận hành bền vững.

• Từng bước triển khai và nâng cấp các hoạt động hỗ trợ cấp thiết.

2. Giai đoạn 2027–2028: Hỗ trợ theo chiều sâu

• Hình thành mạng lưới dẫn dắt các nhóm liên kết ngành, cụm DN theo chuỗi giá trị.

• Thúc đẩy các quá trình chuyển đổi và tiêu chuẩn hoá quan trọng ở mức phù hợp DN.

• Mở rộng hợp tác, đầu tư trong và ngoài nước.

3. Giai đoạn 2029–2030: Nâng tầm và hội nhập

• Đưa DN hội viên tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

• Định vị VASMIE là một đối tác tin cậy của Nhà nước và DN.

• Tiếp tục mở rộng ảnh hưởng và tiếng nói của Hiệp hội gắn với tăng năng lực thực chất.

V. Cơ chế tài chính của Hiệp hội

• Hội phí cơ bản.

• Phí dịch vụ theo giá trị sử dụng của các hoạt động hỗ trợ trên đây.

• Dự án ngân sách làm thuê cho Nhà nước, truyền thông chính sách…

     Hội viên cần Hiệp hội hiểu nỗi băn khoăn của họ và giúp họ tháo gỡ để tiến lên. Nếu VASMIE làm được điều đó một cách bền bỉ và nhất quán, hội viên sẽ đến, sẽ ở lại, và sẽ cùng Hiệp hội đi xa.

     Doanh nghiệp CN vừa và nhỏ là nền móng của quá trình phát triển CN hiện đại, sức mạnh của khu vực này quyết định chiều sâu, chất lượng và tính bền vững của nền CN quốc gia. Do vậy, Nhiệm kỳ II của VASMIE mang ý nghĩa vô cùng to lớn, góp phần vào thành công của giai đoạn bản lề phấn đấu “đưa đất nước ta đến năm 2030 trở thành nước nước đang phát triển có CN hiện đại, thu nhập trung bình cao”, mà Đảng ta đã đề ra.

          Phạm Ngọc Tuấn - Nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội VASMIE