Thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết việc xây dựng luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển đồng bộ các loại thị trường, chủ động hội nhập quốc tế; đồng thời, tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Xây dựng Luật nhằm hình thành giá tham chiếu và tăng cường kết nối với thị trường quốc tế

Hiện nay, trên thế giới, thị trường hàng hóa phái sinh phát triển mạnh, là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá và chủ động kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Năm 2025, khối lượng giao dịch phái sinh niêm yết toàn cầu đạt 119,29 tỷ hợp đồng, trong đó phái sinh hàng hóa đạt khoảng 10,5 tỷ hợp đồng.

Việt Nam có thế mạnh về sản xuất, xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đạt gần 500 tỷ USD. Tuy nhiên, hoạt động giao dịch phái sinh vẫn chủ yếu gắn với các sở giao dịch nước ngoài; sản phẩm dựa trên các mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam còn hạn chế, chưa phát huy tương xứng tiềm năng tham gia hình thành giá tham chiếu quốc tế.

Theo Đề án phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045 do Bộ Công Thương tham mưu xây dựng, mục tiêu đến năm 2030 là đưa 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, hình thành giá tham chiếu cho 3 - 5 mặt hàng và đạt quy mô 8 - 10 triệu hợp đồng mỗi năm.

Việc xây dựng, ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là bước quan trọng nhằm cụ thể hóa các định hướng nêu trên, tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ về tổ chức thị trường, hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro; bảo đảm an toàn hệ thống, phòng, chống thao túng, bảo vệ nhà đầu tư, thúc đẩy niêm yết hàng hóa Việt Nam, từng bước hình thành giá tham chiếu và tăng cường kết nối với thị trường quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 57 điều, tập trung vào 05 nhóm nội dung chính:

(i) Quy định phạm vi điều chỉnh đối với giao dịch tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa và giao dịch phái sinh OTC; phân định rõ với mua bán hàng hóa vật chất giao ngay và sản phẩm phái sinh thuộc lĩnh vực chuyên ngành.

(ii) Phát triển thị trường gắn với lợi thế hàng hóa Việt Nam, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro giá.

(iii) Hoàn thiện tổ chức thị trường và hạ tầng giao dịch, thanh toán; quy định điều kiện thành lập, quyền và nghĩa vụ của Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và các thành viên.

(iv) Tăng cường bảo vệ người tham gia và quản trị rủi ro thông qua công khai thông tin, giám sát giao dịch, quản lý vị thế, ký quỹ, bảo đảm thanh toán, bảo vệ tài sản khách hàng và xử lý vi phạm.

(v) Làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, cơ chế phối hợp, quy định về kết nối thị trường nước ngoài, thanh toán xuyên biên giới, quản lý và bảo vệ dữ liệu.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật. Ảnh: Cổng Thông tin điện tử Quốc hội

Về tác động kinh tế - xã hội và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng, thị trường hàng hóa phái sinh khi được tổ chức và quản lý hiệu quả sẽ bổ trợ cho thị trường hàng hóa vật chất, nâng cao khả năng dự báo giá, giúp doanh nghiệp và người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro. Đồng thời, tạo điều kiện phát triển các dịch vụ giao dịch, thanh toán, kho bãi, logistics và hỗ trợ thương mại; thu hút đầu tư, nâng cao giá trị và vị thế hàng hóa Việt Nam, qua đó đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế.

Phát triển thị trường gắn với phòng ngừa rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng, tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của hệ thống pháp luật; đánh giá đầy đủ các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền và điều kiện thi hành Luật.

Về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và quản lý nhà nước, cần làm rõ các loại giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh, phân định trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành, xác định cơ quan chịu trách nhiệm chính và hoàn thiện cơ chế giám sát liên ngành. Đồng thời, đánh giá kỹ rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nghiên cứu quy định các giới hạn rủi ro tài chính đặc thù.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: Cổng Thông tin điện tử Quốc hội

Đối với thị trường hàng hóa phái sinh tập trung và OTC, cần rà soát mô hình tổ chức Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ; tận dụng hạ tầng sẵn có của thị trường tài chính. Đồng thời, hoàn thiện các quy định về điều kiện hoạt động, năng lực tài chính, công nghệ, quản trị rủi ro, ký quỹ, giới hạn vị thế, thanh toán, giao nhận và cơ chế kiểm tra, giám sát.

Về bảo vệ nhà đầu tư, cần hoàn thiện việc phân loại nhà đầu tư theo mức độ rủi ro và khả năng chịu đựng rủi ro; bảo đảm an toàn, tách biệt tiền, tài sản ký quỹ và quyền lợi của khách hàng.

Đối với liên thông thị trường qua biên giới và an toàn hệ thống, cần hoàn thiện cơ chế lựa chọn, thẩm định đối tác; kiểm soát ngoại hối, dòng tiền, thanh toán và dữ liệu xuyên biên giới; tăng cường giám sát, cảnh báo sớm, phòng ngừa và xử lý các hành vi thâu tóm, gian lận, sử dụng thông tin nội bộ. Đồng thời, quy định chặt chẽ điều kiện, thẩm quyền, thời hạn và cơ chế kiểm soát đối với các biện pháp can thiệp khẩn cấp.

Nam Định