Thực trạng XTTM sản phẩm làng nghề

Việt Nam hiện có khoảng 5.400 làng nghề, thu hút khoảng 11 triệu lao động. Các sản phẩm TTCN tại các làng nghề như mây tre đan, gốm sứ, dệt thổ cẩm, đồ gỗ... không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là đại sứ văn hóa của từng địa phương. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc tiêu thụ sản phẩm làng nghề vẫn còn nhiều hạn chế. Bởi đa số các cơ sở sản xuất tại các làng nghề vẫn giữ quy mô nhỏ, chủ yếu là hộ gia đình, năng lực tiếp cận công nghệ thông tin, xây dựng thương hiệu còn hạn chế, không có chiến lược phát triển thị trường dài hạn, bài bản…

Theo các khảo sát về chỉ số thương mại điện tử nông thôn của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), dù thương mại điện tử (TMĐT) đang bùng nổ nhưng tỷ lệ các cơ sở sản xuất TTCN tại các làng nghề xây dựng và vận hành thành công các gian hàng số trên các sàn TMĐT lớn như Shopee, Lazada, Amazon... vẫn còn ở mức rất khiêm tốn, phần lớn thị trường vẫn phụ thuộc vào các kênh tiêu thụ truyền thống.

Trước thực trạng đó, việc Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1053/QĐ-BCT có ý nghĩa rất quan trọng, tạo động lực cho các làng nghề phát triển theo hướng hiện đại, có khả năng đứng vững và cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường bằng chính bản sắc văn hóa và công nghệ hiện đại.

XTTM gắn với hoạt động khuyến công

Một trong những nội dung đáng chú ý của kế hoạch là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và phát triển bền vững. Để đạt được mục tiêu này, Bộ Công Thương giao Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công triển khai các hoạt động khuyến công, hỗ trợ kinh phí cho các cơ sở công nghiệp nông thôn (CNNT) tại làng nghề ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất; đồng thời, xây dựng các mô hình trình sản xuất hiệu quả, áp dụng sản xuất sạch hơn, sản xuất và tiêu dùng bền vũng để phổ biến, nhân rộng thúc đẩy chuyển các làng nghề dịch sản xuất theo hướng xanh, bền vững.

Việc đổi mới công nghệ, ứng dụng máy móc tiên tiến vào sản xuất sẽ giúp các cơ sở tăng năng suất, chất lượng sản phẩm. Khi năng suất tăng, tỷ lệ sản phẩm lỗi giảm, chất lượng sản phẩm đồng đều và quy trình sản xuất đạt chuẩn sinh thái thì sản phẩm làng nghề mới đủ khả năng đứng vững ở thị trường trong nước và vươn ra thị trường quốc tế.

Bên cạnh việc hỗ trợ các cơ sở sản xuất tại làng nghề ứng dụng công nghệ, máy móc thiết bị hiện đại vào sản xuất, thì việc hỗ trợ phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu thông qua hoạt động bình chọn, tôn vinh và hỗ trợ phát triển sản phẩm CNNT tiểu biểu (RISEP) nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, gia tăng giá trị sản phẩm, gắn kết hài hòa giữa giá trị truyền thống và xu hướng thị trường, đáp ứng nhu cầu trong nước và hội nhập quốc tế cũng là bước đi hết sức cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Khi một sản phẩm làng nghề vượt qua các bộ tiêu chí khắt khe để đạt chứng nhận RISEP, sản phẩm đó đã được "gắn nhãn" về cả chất lượng, tính thẩm mỹ cao, độc đáo mang đậm bản sắc văn hóa và quy trình sản xuất bền vững. Đây được xem là bảo chứng uy tín cấp quốc gia cho các sản phẩm, khẳng định vị thế thương hiệu. Đặc biệt, các sản phẩm RISEP còn được hưởng nhiều đặc quyền hỗ trợ sau bình chọn như ưu tiên xét hỗ trợ từ nguồn kinh phí khuyến công quốc gia và địa phương để phát triển sản phẩm RISEP, được tiếp cận các chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước, được hỗ trợ tham gia các hoạt động XTTM trong và ngoài nước… đây là những điều kiện vô cùng thuận lợi giúp các sản phẩm CNNT nói chung và sản phẩm làng nghề nói riêng nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường, nâng tầm thương hiệu.

XTTM gắn với chuyển đổi số

Trong bối cảnh nhiều sản phẩm làng nghề đang đứng trước áp lực cạnh tranh và thay đổi xu hướng tiêu dùng, để sản phẩm có thể tồn tại và phát triển, định vị được thương hiệu trên thị trường thì việc thúc đẩy TMĐT và chuyển đổi số cũng là một yêu cầu cấp thiết.

Trong kế hoạch tăng cường XTTM cho các sản phẩm TTCN tại các làng nghề, Bộ Công Thương cũng nhấn mạnh yêu cầu phải tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, TMĐT, đa dạng hóa phương thức XTTM, kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến. Đây là một bước đi đúng đắn và quan trọng, bởi, nếu thông qua XTTM truyền thống là các hội chợ, triển lãm trực tiếp, khách hàng có thể kiểm tra chất lượng, độ tinh xảo, chất liệu và màu sắc thực tế của sản phẩm cũng như có thể trao đổi trực tiếp với người bán nhưng hạn chế của hình thức này là chi phí lớn, phạm vi, thời gian tiếp cận khách hàng bị giới hạn… Còn đối với XTTM trên môi trường số, sẽ không còn khoảng cách về địa lý, khách hàng ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới cũng có thể xem, tương tác và đặt mua một sản phẩm làng nghề bất cứ lúc nào. Do vậy, việc đa dạng hóa các hình thức XTTM, kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến sẽ mở ra nhiều cơ hội hơn cho các sản phẩm TTCN làng nghề.

Cùng với đó là đẩy mạnh liên kết giữa nhà nước - doanh nghiệp - hiệp hội - địa phương, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực XTTM, bởi, để phát triển và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm TTCN làng nghề không thể chỉ dựa vào doanh nghiệp, cơ sở sản xuất làng nghề mà cần sự chung tay của Nhà nước, địa phương và các hiệp hội ngành nghề để xây dựng nên một hệ sinh thái liên kết đồng bộ từ khâu nguyên liệu đến tiêu thụ sản phẩm. Có như vậy thì các làng nghề mới có thể phát triển một cách bền vững.

Có thể nói, giá trị kinh tế và văn hóa của các làng nghề là không thể phủ nhận, tuy nhiên, trong thời đại kỷ nguyên số như hiện nay, thị trường tiêu dùng đã thay đổi, thói quen tiêu dùng cũng thay đổi, vì vậy, đòi hỏi các làng nghề cũng cần phải thay đổi để thích ứng với bối cảnh mới. Quyết định 1053/QĐ-BCT ra đời trong thời điểm này có ý nghĩa như một “đòn bẩy” đúng lúc và đúng chỗ, giúp tháo gỡ khó khăn, đồng thời, tạo luồng sinh khí mới cho các sản phẩm TTCN làng nghề để tiếp tục đóng góp cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Quỳnh Anh