Quyết liệt đấu tranh

Thời gian qua, lực lượng chức năng đã liên tục kiểm tra, xử lý hàng loạt cơ sở sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng và vi phạm sở hữu trí tuệ. Trong đó, cơ quan công an các cấp đã điều tra, khởi tố nhiều đối tượng lợi dụng mạng xã hội để sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả.

Đơn cử vào tháng 4/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra (Bộ Công an) đã ban hành kết luận điều tra đề nghị truy tố 29 bị can liên quan đến đường dây sản xuất, buôn bán thực phẩm giả xảy ra tại Công ty Rance Pharma và “hệ sinh thái” của doanh nghiệp này. Nhóm đối tượng đã cấu kết thực hiện chuỗi hành vi sai phạm có hệ thống: bắt đầu bằng việc đăng ký bản công bố sản phẩm, sau đó tùy tiện cắt giảm, thay thế nguyên liệu nhằm trục lợi. Lượng lớn hàng giả này nhanh chóng được phân phối rộng khắp toàn quốc. Cơ quan chức năng xác định có 426 lô sữa giả với giá trị hơn 54 tỷ đồng, giúp các đối tượng thu lợi bất chính trên 39,5 tỷ đồng.

Gần đây nhất, ngày 07/8/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ ra quyết định khởi tố vụ án và 21 bị can liên quan đến đường dây quảng cáo gian dối sản phẩm “Xương khớp Bà Sáu” trực tuyến. Thủ đoạn của nhóm này là cắt ghép hình ảnh người nổi tiếng và thổi phồng công dụng sản phẩm nhằm tạo niềm tin ảo, lừa dối người tiêu dùng. Chỉ trong ba tháng (từ tháng 5 đến tháng 7/2026), chúng đã tiêu thụ trót lọt 5.429 đơn hàng trên cả nước, thu về hơn 2,67 tỷ đồng.

Theo Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an): Trong sáu tháng đầu năm 2026, lực lượng công an toàn quốc đã phát hiện, xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm (ATTP) (tăng 102% so với cùng kỳ năm 2025); khởi tố 123 vụ án với 249 bị can (tăng 351% số vụ và 442% số bị can). Đáng chú ý, ở nhiều chuyên án, những sản phẩm vi phạm bị triệt phá chỉ là phần nổi của một hệ sinh thái gian dối phức tạp, khép kín từ khâu nhập nguyên liệu, pha chế, kiểm nghiệm, ghi nhãn, quảng cáo cho đến tiêu thụ và tẩu tán lợi nhuận.

Thực tiễn đấu tranh cho thấy, thủ đoạn tiêu thụ thực phẩm không bảo đảm chất lượng trên môi trường mạng ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác truy vết và xử lý vi phạm. Các hành vi vi phạm đang dịch chuyển mạnh sang hoạt động kinh doanh trực tuyến thông qua các sàn thương mại điện tử, nền tảng mạng xã hội và hình thức livestream bán hàng. Điều đáng lo ngại hơn là phần lớn cơ sở sản xuất thực phẩm giả và thực phẩm không rõ nguồn gốc đều hoạt động trong điều kiện không bảo đảm vệ sinh ATTP. Nguyên liệu đầu vào không được kiểm soát; quy trình chế biến thủ công, mất vệ sinh, sử dụng nước không đạt quy chuẩn, lạm dụng phụ gia và hóa chất để kéo dài thời gian bảo quản hoặc tạo màu sắc, hương vị hấp dẫn. Những yếu tố này khiến nguy cơ gây ngộ độc, phát sinh bệnh tật tăng cao.

Quản lý toàn bộ chuỗi giá trị, siết kinh doanh trực tuyến

TS. Dược sĩ Chu Quốc Thịnh – Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế)

Hiện nay, Bộ Y tế đang chủ trì soạn thảo Dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) năm 2026. Dự thảo tập trung đổi mới toàn diện với 4 nhóm chính sách cốt lõi gồm: Đổi mới hệ thống quản lý ATTP dựa trên kiểm soát nguy cơ xuyên suốt chuỗi cung ứng; cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra ATTP trên thị trường (hậu kiểm); số hóa và xây dựng hệ thống thông tin, dữ liệu quốc gia về ATTP liên thông giữa các bộ, ngành; nâng cao hiệu quả quản lý đối với loại hình thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Tham gia góp ý xây dựng dự thảo, đại diện Bộ Công an nhận định hồ sơ hiện tại mới chỉ đề cập đến việc kiểm soát hoạt động quảng cáo trực tuyến. Trong khi đó, các đối tượng xấu đang lợi dụng triệt để các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội (như Facebook, TikTok) để phân phối hàng kém chất lượng. Do vậy, Luật ATTP cần bổ sung quy định ràng buộc trách nhiệm cụ thể của các nền tảng này đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm.

Theo đề xuất của Bộ Công an, các nền tảng phải có trách nhiệm xác thực danh tính người bán thực phẩm, yêu cầu lưu trữ thông tin và dữ liệu giao dịch, đồng thời cung cấp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi có yêu cầu để phục vụ công tác quản lý, thanh tra, điều tra theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó, các sàn thương mại điện tử phải chủ động gỡ bỏ ngay những sản phẩm đã bị cơ quan chức năng cảnh báo hoặc xác định vi phạm.

Trao đổi về vấn đề này, TS. DS Chu Quốc Thịnh - Cục trưởng Cục ATTP (Bộ Y tế), cho biết: Bộ Y tế đang phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan hoàn thiện Luật ATTP sửa đổi theo hướng chuyển mạnh từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm". Hệ thống quản lý sẽ được vận hành dựa trên cơ sở đánh giá nguy cơ và truy xuất nguồn gốc minh bạch, với mục tiêu tối thượng là bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, dự thảo Luật được thiết kế dựa trên 5 chính sách trụ cột, bao gồm: Quản lý ATTP dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng; cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường; số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu ATTP quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể; hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về ATTP theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương.

Minh Vũ