Với gần 648.000 ha rừng và đất lâm nghiệp, Thanh Hóa sở hữu nguồn nguyên liệu dồi dào, mỗi năm cung cấp ra thị trường hàng trăm nghìn mét khối gỗ cùng tre, luồng từ các vùng trồng trọng điểm như Thạch Thành, Lang Chánh, Bá Thước, Quan Hóa. Tuy nhiên, trong nhiều năm, giá trị thu về vẫn chưa tương xứng khi phần lớn sản phẩm chỉ dừng lại ở khâu chế biến thô như băm dăm, xẻ gỗ nguyên liệu, khiến doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào biến động thị trường.

Nguyên nhân chủ yếu do phần lớn cơ sở sản xuất tại khu vực nông thôn vẫn duy trì hình thức chế biến thô như xẻ gỗ nguyên liệu hay băm dăm. Phương thức này không chỉ gây thất thoát tài nguyên do tỷ lệ hao hụt cao mà còn khiến các đơn vị sản xuất gặp nhiều rủi ro trước những biến động giá từ thị trường.

Để tháo gỡ hạn chế này, Bộ Công Thương đã phê duyệt Đề án điểm “Hỗ trợ các cơ sở CNNT trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa phát triển sản xuất, chế biến lâm sản giai đoạn 2023–2025”, đồng thời giao Trung tâm Khuyến công & Tư vấn phát triển công nghiệp Thanh Hóa thực hiện. Thay vì phân tán nguồn lực, đề án ưu tiên hỗ trợ các doanh nghiệp tiêu biểu tại các địa bàn trọng điểm đổi mới máy móc, thiết bị hiện đại, qua đó tạo động lực thúc đẩy các đơn vị khác tự chủ đầu tư nâng cao năng lực sản xuất.

Ghi nhận thực tế tại các đơn vị thụ hưởng kinh phí Khuyến công quốc gia cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện công nghệ và thay đổi phương thức sản xuất. Các mô hình được hỗ trợ từng bước góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị chế biến lâm sản trên địa bàn tỉnh.

Tại xã Ngọc Trạo – vùng nguyên liệu gỗ keo trọng điểm, Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Gia Bảo từng gặp khó khăn trong việc đảm bảo chất lượng sản phẩm do hạn chế trong khâu kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm khi sấy gỗ. Từ nguồn kinh phí khuyến công quốc gia hỗ trợ 450 triệu đồng, kết hợp cùng vốn đối ứng của doanh nghiệp (tổng kinh phí thực hiện đề án là 2.336,5 triệu đồng), Công ty đã đầu tư hệ thống lò hơi đốt than – củi công suất 6 tấn/giờ.

Ông Nguyễn Hoài Thương – Giám đốc Công ty Gia Bảo cho biết: “Với khoản hỗ trợ 450 triệu đồng từ chương trình khuyến công quốc gia và vốn tự có, doanh nghiệp đã đưa vào vận hành hệ thống lò hơi điều khiển tự động bằng PLC. Nhờ đó, sản phẩm gỗ ván sấy khắc phục được tình trạng nứt nẻ, cong vênh, đáp ứng tiêu chuẩn làm nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy sản xuất đồ gỗ xuất khẩu tại miền Bắc, đồng thời giảm chi phí nhiên liệu và nhân công.”

Bên cạnh lĩnh vực chế biến gỗ, nguồn kinh phí khuyến công còn hỗ trợ mô hình tái chế phụ phẩm tại Công ty Cổ phần Năng lượng sinh học Thanh Hóa (xã Tân Thành). Với mức hỗ trợ 450 triệu đồng trên tổng kinh phí thực hiện 2.994,5 triệu đồng, doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền sản xuất viên nén năng lượng sinh học công suất 70 tấn/giờ, giúp tận dụng hiệu quả phế phụ phẩm từ khâu chế biến lâm sản.

Nguồn vốn khuyến công giúp doanh nghiệp tại Thanh Hóa đổi mới công nghệ chế biến lâm sản, nâng cao năng suất chế biến và giảm tải sức lao động cho công nhân.

Ông Tống Chí Dũng – Giám đốc Công ty cho biết: “Khoản hỗ trợ từ chương trình khuyến công góp phần giúp doanh nghiệp hoàn thiện hạ tầng, đưa nhà máy đi vào vận hành ổn định. Sản phẩm viên nén gỗ hiện phục vụ nhu cầu xuất khẩu sang Hàn Quốc, Nhật Bản, đồng thời giải quyết khâu xử lý phụ phẩm sau chế biến”.

Tại Cụm công nghiệp Bãi Bùi (xã Linh Sơn), Công ty Cổ phần Lâm sản Lang Chánh cũng triển khai đề án đổi mới thiết bị với tổng kinh phí 5.839 triệu đồng, trong đó nguồn kinh phí khuyến công quốc gia hỗ trợ 300 triệu đồng để đầu tư lò hơi tầng sôi Biomass công suất 10 tấn/giờ. Hệ thống mới giúp tự động hóa việc kiểm soát áp suất, nhiệt độ và xử lý bụi, hạn chế tác động đến môi trường xung quanh. Nhờ cải tiến công nghệ, Công ty chuyển từ làm ván độn thô sang ván ghép thanh và các sản phẩm gia dụng từ luồng, đồng thời duy trì chuỗi liên kết bao tiêu nguyên liệu ổn định cho người dân trồng rừng tại các xã miền núi lân cận.

Đánh giá thực tiễn triển khai Đề án điểm giai đoạn 2023–2025 tại Thanh Hóa cho thấy vai trò quan trọng của nguồn kinh phí khuyến công quốc gia trong việc kích thích đầu tư. Mặc dù nguồn hỗ trợ từ ngân sách chỉ chiếm một phần so vớ tổng mức đầu tư của dự án, nhưng khoản kinh phí này đã tạo đòn bẩy tài chính ban đầu, giúp các doanh nghiệp chủ động huy động thêm nguồn vốn tự có và vốn vay thương mại để hiện đại hóa sản xuất.

Hiệu quả của đề án thể hiện rõ trước hết qua việc chuyển dịch cơ cấu sản phẩm, góp phần nâng tỷ trọng các mặt hàng chế biến sâu như ván ghép, viên nén, đồ gỗ và giảm dần tỷ lệ xẻ thô, băm dăm. Chương trình cũng khuyến khích các mô hình sản xuất tuần hoàn khi tận dụng mùn cưa, vỏ cây làm năng lượng sinh học và phân bón, giảm thiểu rác thải ra môi trường. Đồng thời, việc mở rộng sản xuất giúp tạo thêm việc làm ổn định cho lao động địa phương và gia tăng giá trị tiêu thụ lâm sản cho người trồng rừng.

Để chương trình khuyến công phù hợp hơn với thực tế trong giai đoạn tới, nhiều ý kiến cho rằng cần xem xét nâng định mức hỗ trợ và áp dụng cơ chế linh hoạt đối với các dự án đầu tư công nghệ hiện đại, tự động hóa. Bên cạnh đó, việc đơn giản hóa thủ tục thẩm định, thanh quyết toán sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ giải ngân, tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động triển khai kế hoạch sản xuất. Cơ quan quản lý cũng có thể phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, đăng ký chứng chỉ rừng bền vững (FSC) và tiếp cận các kênh thương mại điện tử để mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đề án điểm hỗ trợ phát triển sản xuất, chế biến lâm sản giai đoạn 2023–2025 trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa bước đầu đã mang lại những hiệu quả thiết thực. Việc phát huy vai trò "vốn mồi" của chương trình khuyến công quốc gia không chỉ giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực công nghệ, mà còn tạo nền tảng để địa phương từng bước nâng cao giá trị chuỗi sản xuất lâm nghiệp theo hướng xanh và bền vững.

Huyền My