Cánh tay nối dài và những thành quả không thể phủ nhận

Trong suốt nhiều năm qua, thực hiện Nghị định số 45/2012/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 235/NĐ-CP năm 2025), các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương đã khẳng định vai trò không thể thay thế trong việc triển khai các hoạt động khuyến công. Đội ngũ viên chức khuyến công chính là lực lượng nòng cốt, đồng hành cùng các doanh nghiệp và cơ sở CNNT vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất, từ đại dịch Covid-19 đến thiên tai, bão lũ.

Chính sự hỗ trợ kịp thời này đã giúp các cơ sở CNNT mạnh dạn đầu tư vào sản xuất, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn bền vững. Theo quy định hiện hành, khuyến công vốn được xếp vào danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, thuộc loại hình hoạt động kinh tế công thương cơ bản và thiết yếu. Điều này đồng nghĩa với việc Nhà nước cần bảo đảm hoặc hỗ trợ kinh phí để thực hiện các nhiệm vụ này.

“Nghịch lý” tự chủ: Nhiệm vụ đặc thù không tạo nguồn thu

Nút thắt bắt đầu xuất hiện khi Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 08/4/2026 yêu cầu các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Công Thương phải thực hiện tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, nếu không sẽ phải tổ chức lại. Đây là thách thức rất lớn, thậm chí "bất khả thi" đối với các đơn vị khuyến công do đặc thù nhiệm vụ không có nguồn thu.

Khác với các đơn vị kinh doanh dịch vụ thông thường, hoạt động khuyến công là một nhiệm vụ chính trị, trở thành công cụ hỗ trợ của Nhà nước. Các hoạt động cốt lõi như: Đào tạo, tập huấn nghề; Xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật; Hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến vào sản xuất; Phát triển sản phẩm CNNT tiêu biểu (RISEP).

Đây là những nhiệm vụ mang tính đặc thù được giao hằng năm nhằm phục vụ cộng đồng, không có khả năng tạo ra nguồn thu để tự trang trải chi phí bộ máy. Việc áp dụng cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị quyết 105/NQ-CP được đánh giá là chưa phù hợp với thực tiễn triển khai nhiệm vụ và quy định tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP.

Nguy cơ tê liệt công cụ hỗ trợ tại các địa bàn khó khăn

Nếu buộc phải tự chủ hoàn toàn, các đơn vị sự nghiệp khuyến công sẽ rơi vào tình cảnh không thể duy trì hoạt động. Hệ quả trực tiếp là các chính sách hỗ trợ sẽ không thể đến được với các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo - nơi vốn đã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Việc thiếu vắng sự hỗ trợ từ hệ thống khuyến công không chỉ làm mất đi tính liên tục và hiệu quả của các chính sách phát triển CNNT mà còn ảnh hưởng đến chiến lược phát triển kinh tế tư nhân đã được Đảng và Nhà nước chỉ đạo xuyên suốt. Đây là một "khoảng trống" lớn, có thể làm chậm lại tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

Nghiệm thu đề án khuyến công quốc gia tại tỉnh Gia Lai

Một điểm đáng lưu ý là trong khi Nghị quyết 105/NQ-CP cho phép nhiều ngành khác như Nông nghiệp và Môi trường được duy trì các đơn vị sự nghiệp không tính tự chủ (tối đa 07 đơn vị, bao gồm khuyến nông), thì khuyến công - lĩnh vực song hành trực tiếp trong quá trình hiện đại hóa nông thôn lại chưa nhận được cơ chế tương tự.

Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã nêu rõ yêu cầu: “Đổi mới công tác khuyến nông, khuyến công theo hướng kết hợp giữa nhà nước với doanh nghiệp; theo chuỗi ngành hàng, chuyển đổi số”. Việc đặt khuyến nông và khuyến công ngang hàng về tầm quan trọng chính trị đòi hỏi một sự thống nhất trong cơ chế quản lý tài chính. Ngành Công Thương giữ vai trò then chốt trong việc dẫn dắt nền kinh tế, do đó việc đảm bảo duy trì các đơn vị khuyến công là vô cùng cần thiết để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong tương lai.

Những kiến nghị cấp bách từ thực tiễn

Để tháo gỡ những "nút thắt" này, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (ĐCK) đã có những đề xuất cụ thể gửi Bộ trưởng Bộ Công Thương để báo cáo Chính phủ. Cụ thể, về cơ chế tự chủ, đề nghị Chính phủ cho phép các đơn vị khuyến công thuộc Sở Công Thương được hưởng chính sách tương tự như lĩnh vực khuyến nông. Theo đó, Nhà nước cần bảo đảm chi thường xuyên hoặc không bắt buộc tự chủ hoàn toàn nếu nhiệm vụ chính là phục vụ quản lý nhà nước và hỗ trợ cộng đồng.

Về tổ chức bộ máy: Cần thống nhất mô hình mỗi tỉnh, thành phố tiếp tục duy trì 01 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Công Thương thực hiện nhiệm vụ khuyến công. Điều này đảm bảo tính xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương theo đúng tinh thần các Nghị định về khuyến công.

Về nguồn lực: Khẳng định khuyến công là dịch vụ công cơ bản thiết yếu thuộc Nhóm 4 theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP. Việc Nhà nước đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên sẽ giúp cán bộ yên tâm công tác, phát huy năng lực, nhất là trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính như hiện nay.

Khuyến công không chỉ là những con số về ngân sách, mà trở thành niềm tin và điểm tựa cho hàng ngàn cơ sở sản xuất tại các vùng nông thôn. Để hệ thống này tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị trong kỷ nguyên mới, việc tháo gỡ rào cản về tự chủ tài chính không chỉ là yêu cầu cấp thiết của ngành Công Thương mà còn là điều kiện tiên quyết để giữ vững ổn định và phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương. Hy vọng rằng, những kiến nghị xác đáng từ thực tiễn sẽ sớm được Chính phủ xem xét, tạo đà cho khuyến công bứt phá và đóng góp nhiều hơn nữa vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trường An