Để đánh giá một cách toàn diện về sự cần thiết của các Trung tâm Khuyến công ở địa phương, trước hết cần nhìn nhận đúng bản chất của công tác này. Khuyến công không phải là một hoạt động kinh doanh thuần túy nhằm tìm kiếm lợi nhuận thương mại, mà là một dịch vụ sự nghiệp công mang tính đặc thù sâu sắc. Đây là công cụ hỗ trợ đắc lực của Nhà nước đối với các cơ sở sản xuất CNNT, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng các hợp tác xã tại các địa bàn khó khăn.
Tại những vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện tiếp cận công nghệ mới, thông tin thị trường và nguồn vốn của các cơ sở sản xuất vô cùng hạn chế. Nếu không có dòng vốn khuyến công đóng vai trò “vốn mồi” tiếp sức, rất khó để các hộ sản xuất, doanh nghiệp nông thôn mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ hay ứng dụng máy móc thiết bị tiên tiến vào sản xuất. Từ việc hỗ trợ ứng dụng máy móc hiện đại, cải tiến dây chuyền chế biến nông – lâm sản, cho đến việc hướng dẫn sản xuất sạch hơn và sử dụng năng lượng tiết kiệm, công tác khuyến công đã góp phần trực tiếp làm thay đổi diện mạo kinh tế nông thôn, tạo sinh kế bền vững cho người lao động, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới.
Những giá trị này đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội vô cùng to lớn cho cộng đồng, nhưng lại không thể lượng hóa ngay thành nguồn thu tài chính trực tiếp cho đơn vị thực hiện. Do đó, nếu áp đặt tiêu chí tự chủ tài chính hoàn toàn một cách máy móc, các trung tâm khuyến công địa phương sẽ buộc phải chuyển hướng sang hoạt động dịch vụ thương mại có lãi ở khu vực trung tâm đô thị. Điều này vô hình trung sẽ làm mất đi bản chất và ý nghĩa cốt lõi chính sách khuyến công của Đảng và Nhà nước – vốn sinh ra để "nâng đỡ" những vùng khó khăn.
Thực tế tại tỉnh Điện Biên là một minh chứng sống động cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì mô hình Trung tâm Khuyến công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư. Theo phương án sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập của Sở Công Thương tỉnh Điện Biên thì Trung tâm Khuyến công và Tư vấn phát triển công nghiệp Điện Biên hiện đang gánh vác một khối lượng công việc khổng lồ, mang tính chất chính trị và đối ngoại đặc thù mà không một đơn vị tư nhân nào có thể thay thế.
Bên cạnh chức năng phục vụ quản lý nhà nước về hoạt động khuyến công và tư vấn phát triển công nghiệp, Trung tâm còn thực hiện một nhiệm vụ chính trị đối ngoại đặc biệt quan trọng: tổ chức triển khai các hoạt động phát triển hợp tác công nghiệp, thương mại giữa tỉnh Điện Biên với nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và các nước xung quanh.
Cụ thể, cơ cấu tổ chức của Trung tâm hiện đang duy trì Văn phòng đại diện Công Thương tỉnh Điện Biên tại Luông-pha-băng (nước CHDCND Lào) với biên chế được giao là 05 viên chức. Văn phòng này có con dấu và tài khoản riêng để hoạt động, đóng vai trò là đầu mối giao dịch, tư vấn, khảo sát thị trường, xúc tiến đầu tư, hỗ trợ các doanh nghiệp sang Lào tìm kiếm thị trường xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ và theo dõi, đôn đốc các hợp đồng kinh tế giữa doanh nghiệp hai nước. Đồng thời, Trung tâm còn đảm nhiệm việc tổ chức các gian hàng giới thiệu sản phẩm công nghiệp, thương mại và dịch vụ của tỉnh Điện Biên tại tỉnh Luông-pha-băng và tỉnh Bo-kẹo, cũng như vận hành, khai thác "điểm trưng bày, giới thiệu, bán sản phẩm OCOP, sản phẩm CNNT tiêu biểu, nông sản, đặc sản vùng miền" tại địa phương.
Sở Công Thương Điện Biên đã phân tích rất rõ trong phương án rà soát: Đây là các nhiệm vụ chính trị, hợp tác quốc tế đặc thù giữa tỉnh Điện Biên và các tỉnh Bắc Lào, hoàn toàn không có nguồn thu để tự đảm bảo hoạt động của tổ chức bộ máy. Do đó, việc duy trì cơ chế tài chính được Nhà nước cấp phát, đảm bảo chi thường xuyên cho Trung tâm là điều kiện tiên quyết để bộ máy này vận hành ổn định, hoàn thành tốt các nhiệm vụ công ích và đối ngoại của tỉnh.
Nhìn vào bức tranh tổng thể của CNNT Điện Biên những năm qua, không thể phủ nhận dấu ấn đậm nét từ bàn tay nâng đỡ của dòng vốn khuyến công quốc gia và địa phương. Nhiều đề án thiết thực hỗ trợ máy móc, thiết bị tiên tiến trong chế biến nông sản đã giúp các cơ sở CNNT phát triển vượt bậc, ổn định chất lượng và gia tăng năng suất.
Những câu chuyện thành công điển hình như bộ sản phẩm cà phê (HK5, HK10, HK12, HK13, HK15) của Công ty Cổ phần Cà phê Hồng Kỳ Quốc Tế hay sản phẩm Diệp thanh trà - Trà xanh Shan tuyết cổ thụ của Công ty TNHH Hương Linh Điện Biên đạt chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP) cấp khu vực là minh chứng rõ nét nhất. Để một sản phẩm từ vùng cao xa xôi có thể tiếp cận các hội chợ lớn, kết nối cung cầu và bứt phá về thương hiệu, sự đồng hành của đội ngũ cán bộ khuyến công từ bước khảo sát, hỗ trợ một phần kinh phí công nghệ ban đầu cho đến xúc tiến thương mại là vô cùng quan trọng.
Trong phương án gửi các cơ quan chức năng, Sở Công Thương Điện Biên đề xuất giữ nguyên cơ cấu tổ chức, biên chế và cơ chế tài chính; là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Công Thương tỉnh, được Nhà nước đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư. Bởi theo Sở Công Thương, yêu cầu về cơ chế tự chủ tại Nghị quyết 105/NQ-CP chưa phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành (Nghị định số 60/2021/NĐ-CP) và thực tiễn triển khai nhiệm vụ của đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Công Thương nhiều năm qua do đặc thù nhiệm vụ không có nguồn thu.
Khác với các đơn vị kinh doanh dịch vụ, hoạt động khuyến công là nhiệm vụ chính trị, công cụ hỗ trợ thiết thực của Nhà nước dành cho các doanh nghiệp, cơ sở CNNT. Các dịch vụ sự nghiệp công như đào tạo, tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật, hỗ trợ ứng dụng máy móc tiên tiến vào sản xuất, phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu… là các nhiệm vụ mang tính đặc thù được giao hằng năm, không có khả năng tạo nguồn thu để tự trang trải chi phí bộ máy.
Nếu buộc phải tự chủ hoàn toàn, Trung tâm Khuyến công và Tư vấn phát triển công nghiệp sẽ không thể duy trì hoạt động hỗ trợ, đặc biệt ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, nơi có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến tính liên tục và hiệu quả của các chính sách phát triển CNNT, phát triển kinh tế tư nhân đã được Đảng và Nhà nước lãnh đạo, chỉ đạo.
Giữa bộn bề gian khó của một tỉnh biên cương, mỗi đồng vốn khuyến công được giải ngân, mỗi mô hình máy móc được chuyển giao thành công không chỉ đơn thuần là những con số tăng trưởng kinh tế. Đó còn là niềm tin của đồng bào các dân tộc vào sự đồng hành của Đảng và Nhà nước, là nền tảng để giữ đất, giữ rừng, giữ vững biên cương Tổ quốc. Nhìn từ câu chuyện của tỉnh Điện Biên, hệ thống khuyến công địa phương cần một cơ chế đánh giá linh hoạt, "may đo" theo đặc thù vùng miền thay vì cơ chế tự chủ. Đổi mới khuyến công không có nghĩa là buông lỏng hay "khoán trắng" tài chính, mà là tối ưu hóa công cụ của Nhà nước để phục vụ nhân dân tốt hơn. Giữ vững mô hình Trung tâm Khuyến công Điện Biên hoạt động bằng ngân sách chính là bước đi thực tế, củng cố một "trạm tiền tiêu" vững chắc, giúp CNNT Điện Biên không chỉ đứng vững trước sóng gió thị trường mà còn tự tin mở rộng cánh cửa giao thương, vươn tầm hội nhập.
An Nhi
