Máy móc nhập khẩu tăng cùng sản xuất

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 8 tháng năm 2026, tổng kim ngạch nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3% so với cùng kỳ; nhóm tư liệu SX đạt 372,04 tỷ USD, chiếm 94,1%. Riêng máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt 47,4 tỷ USD, tăng 22,1%. Cùng kỳ, chỉ số SX công nghiệp tăng 11,9%, còn ngành sửa chữa, bảo dưỡng và lắp đặt máy móc, thiết bị tăng 27%. Tuy nhiên, thống kê hiện chưa tách riêng máy mới và máy đã qua sử dụng. Vì vậy, từ kim ngạch 47,4 tỷ USD chưa thể xác định quy mô riêng của máy cũ nhập khẩu.

Theo ông Nguyễn Văn Đừng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp Vừa và Nhỏ Việt Nam, với máy đã qua sử dụng, doanh nghiệp (DN) không thể chỉ nhìn vào giá mua mà phải đồng thời xem xét tuổi thiết bị, tiêu chuẩn kỹ thuật, hiệu suất và hồ sơ chứng minh chất lượng.

Ông Nguyễn Văn Đừng - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp Vừa và Nhỏ Việt Nam

“Một thiết bị có giá thấp nhưng thiếu tài liệu về năm SX, tiêu chuẩn, hoặc không đáp ứng yêu cầu giám định có thể không đáp ứng điều kiện làm thủ tục nhập khẩu”, ông Đừng nói. Quy định việc nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng được Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành tại Thông tư số 56/2026/TT-BKHCN ngày 5/9/2026.

Theo quy định, máy móc, thiết bị đã qua sử dụng về cơ bản không quá 10 năm tuổi, trừ một số lĩnh vực có quy định riêng. Tuy nhiên, cùng với tuổi máy, thiết bị phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn, tiết kiệm năng lượng (TKNL), bảo vệ môi trường; nếu chưa có quy chuẩn thì áp dụng tiêu chuẩn quốc gia Việt Nam hoặc tiêu chuẩn quốc gia của một nước G7, Hàn Quốc.

“Tuổi thiết bị không phải tiêu chí duy nhất”, ông Đừng nhấn mạnh: Máy móc bị nước xuất khẩu công bố loại bỏ do lạc hậu, chất lượng kém, gây ô nhiễm, hoặc không đáp ứng yêu cầu về an toàn, TKNL, bảo vệ môi trường cũng không được nhập khẩu. Thiết bị phải phục vụ trực tiếp hoạt động SX của DN tại Việt Nam.

Điểm này làm thay đổi đáng kể cách DN lựa chọn máy cũ. Theo chuyên gia, hồ sơ kỹ thuật và khả năng chứng minh sự phù hợp cần được kiểm tra ngay từ lúc tìm nguồn hàng, thay vì chờ đến khi thiết bị về Việt Nam.

Dây chuyền cũ phải chứng minh hiệu quả

Với dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng, yêu cầu đặt ra không chỉ nằm ở tuổi thiết bị mà còn ở khả năng vận hành thực tế. Công suất, hoặc hiệu suất còn lại phải đạt ít nhất 85% so với thiết kế, trong khi mức tiêu hao nguyên, vật liệu và năng lượng không được vượt quá 15% so với thiết kế. Bên cạnh đó, công nghệ phải không thuộc danh mục cấm, hoặc hạn chế chuyển giao và đang được sử dụng tại ít nhất 3 cơ sở SX ở các nước thuộc OECD.

Theo ông Nguyễn Văn Đừng, điều đáng chú ý là DN cần có cách tiếp cận khác trong quá trình lựa chọn thiết bị. Thay vì chủ yếu dựa vào thông tin thương mại do bên bán cung cấp, DN cần có đủ dữ liệu kỹ thuật để nhận diện tình trạng và khả năng đáp ứng yêu cầu của dây chuyền. Các yêu cầu này khiến dữ liệu kỹ thuật trở thành phần quan trọng trong giao dịch. DN cần có thông tin đủ để xác định thiết bị có đáp ứng các điều kiện trước khi đưa hàng về Việt Nam”.

Yêu cầu về dữ liệu cũng được thể hiện trong khâu giám định. Với dây chuyền nhập khẩu theo phương thức thông thường, việc giám định được thực hiện tại quốc gia xuất khẩu khi dây chuyền đang hoạt động. Chứng thư giám định phải thể hiện các thông tin kỹ thuật và kết quả đánh giá theo từng tiêu chí nhập khẩu.

Đối với máy móc, thiết bị, trong trường hợp thuộc phạm vi quy định, DN cần có giấy xác nhận của nhà SX về năm SX và tiêu chuẩn SX. Nếu không có giấy xác nhận, hoặc thiết bị được SX tại quốc gia khác, DN phải có chứng thư giám định của tổ chức được chỉ định. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ, DN có thể đưa hàng về bảo quản sau khi đăng ký giám định nhưng phải bổ sung chứng thư trong thời hạn không quá 30 ngày.

Từ thực tế này, theo ông Đừng, việc kiểm tra nên được thực hiện ngay từ trước khi giao dịch. DN cần làm rõ mã số HS, năm SX, quốc gia và nhà SX, tiêu chuẩn áp dụng, tuổi thiết bị; với dây chuyền, cần xem xét thêm công suất, hiệu suất, mức tiêu hao và tình trạng vận hành.

Như vậy, giá mua chỉ là một phần trong bài toán lựa chọn máy móc đã qua sử dụng. Một thiết bị có giá thấp nhưng thiếu hồ sơ chứng minh chất lượng có thể khiến DN gặp khó khăn ở khâu nhập khẩu. Trong khi đó, dữ liệu kỹ thuật đầy đủ giúp DN có cơ sở đánh giá trước khả năng đáp ứng các tiêu chí.

Ở góc độ này, hồ sơ kỹ thuật không còn là phần việc bổ sung sau khi mua máy mà cần được xem xét ngay trong quá trình lựa chọn và đàm phán. DN nhập khẩu chịu trách nhiệm trước pháp luật về thiết bị đưa vào Việt Nam; tổ chức giám định được chỉ định cũng phải bảo đảm tính độc lập, khách quan, khoa học và chịu trách nhiệm về kết quả giám định./.

Trần Thủy