Tự hào làng nghề truyền thống lâu đời của Thủ đô

Hiện nay, Hà Nội có 1.350 làng có nghề và làng nghề truyền thống, trong đó có 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống được công nhận. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa quý giá, tạo nên bản sắc riêng của Hà Nội với nhiều sản phẩm nổi tiếng như gốm sứ, lụa tơ tằm, khảm trai, điêu khắc gỗ, sơn mài, mây tre đan, thêu ren... Trong đó, làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng là hai làng nghề truyền thống có lịch sử lâu đời.

Làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ có lịch sử hình thành và phát triển gần 1.000 năm, bắt nguồn từ thế kỷ XI. Trải qua gần mười thế kỷ thăng trầm, nghề truyền thống nơi đây vẫn được gìn giữ, kế thừa, không ngừng phát triển, tạo bản sắc riêng biệt trong dòng chảy thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Nghề khảm trai - sơn mài phát triển tập trung tại các thôn: Chuôn Thượng, Chuôn Hạ, Chuôn Ngọ, Chuôn Trung và Bối Khê, hình thành không gian làng nghề đặc trưng, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân địa phương.

Không gian trưng bày sản phẩm làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ tại Hoàng thành Thăng Long trong Lễ đón nhận làng nghề là thành viên Mạng lưới các Thành phố Thủ công thế giới

Hiện nay, làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ có 20 nghệ nhân được Nhà nước công nhận cùng hàng nghìn thợ lành nghề. Theo thời gian, với đôi bàn tay khéo léo, sự sáng tạo không ngừng và tinh thần say mê nghề, các nghệ nhân làng nghề đã tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng về mẫu mã, phong phú về chủng loại. Nổi bật trong đó là các sản phẩm truyền thống như sập gụ, tủ chè, bàn ghế, khay trà, ống trà, tranh khảm trang trí, lọ hoa khảm và nhiều sản phẩm mỹ nghệ cao cấp khác, mang đậm giá trị thẩm mỹ và chiều sâu văn hóa. Mỗi sản phẩm là một tác phẩm nghệ thuật hiển hiện tâm hồn, tài hoa của nghệ nhân và văn hóa Hà Thành nỏi riêng, văn hóa Việt nói chung.

Làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng có lịch sử hình thành và phát triển hơn một nghìn năm. Làng nghề chuyên sản xuất tượng và đồ thờ sơn son thếp vàng, thếp bạc, phục vụ đời sống văn hoá tâm linh, tín ngưỡng của người dân. Tượng gỗ của Sơn Đồng có quy cách, tỷ lệ nhất định giữa các bộ phận nên tượng tạc ra rất cân đối và có nét đặc sắc riêng. Điều đặc biệt là dù khách hàng đặt tạc bất cứ pho tượng thờ nào thì người thợ Sơn Đồng đều làm được ngay mà không cần mẫu có sẵn. Từ những thân gỗ mít, qua bàn tay khéo léo, tài hoa của những người thợ Sơn Đồng, những pho tượng được hình thành như có hồn và trở nên sống động vô cùng. Để làm được điều đó, người thợ phải có kinh nghiệm, có kiến thức về văn hóa Phật giáo, văn hóa tâm linh, hiểu được các điển tích, tính cách, vị trí của từng pho tượng trong tâm thức. Năm 2007, làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng được sách Kỷ lục Việt Nam ghi nhận là làng nghề tạc tượng và đồ thờ Phật giáo lớn nhất Việt Nam.

Những tuyệt tác được tạo nên bởi những bàn tay tài hoa của nghệ nhân Làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ

Những năm gần đây, Sơn Đồng đã có nhiều bước chuyển mình rõ nét nhằm thích ứng với xu thế hội nhập. Nếu trước đây các sản phẩm của làng nghề chủ yếu phục vụ nhu cầu tín ngưỡng trong nước, thì hiện nay nhiều cơ sở sản xuất đã mở rộng thị trường sang các nước châu Âu, châu Mỹ và một số quốc gia châu Á.

Hiện nay, làng nghề có khoảng 700 hộ tham gia sản xuất với hàng nghìn lao động. Bên cạnh đó là đội ngũ 26 nghệ nhân và hơn 50 thợ giỏi – những người đang đóng vai trò quan trọng trong việc lưu giữ và truyền dạy kỹ thuật nghề truyền thống. 

Kiến tạo giá trị sáng tạo trong dòng chảy thủ công thế giới

Tối 8/5, tại Hoàng thành Thăng Long, UBND Thành phố Hà Nội tổ chức Lễ đón nhận danh hiệu làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng là thành viên của Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo thế giới.

Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu phát biểu tại Lễ đón nhận Làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và Làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng là thành viên Mạng lưới các Thành phố Thủ công thế giới tối 08/5 tại Hoàng thành Thăng Long

Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu khẳng định: Đây là niềm vinh dự, tự hào to lớn không chỉ của Hà Nội mà còn của Việt Nam. Đồng thời, cũng mở ra cơ hội quan trọng để quảng bá sâu rộng hơn nữa hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam tới bạn bè quốc tế.

Nghệ nhân Nguyễn Danh Sơn – Phó Chủ tịch Hội nghệ nhân thợ giỏi Sơn Đồng

Hòa trong niềm vui của hai làng nghề, Nghệ nhân Nguyễn Danh Sơn – Phó Chủ tịch Hội nghệ nhân thợ giỏi Sơn Đồng chia sẻ: Hôm nay, đứng tại Hoàng Thành Thăng Long, trong niềm vui Làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và Làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng là thành viên của Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo thế giới, tôi rất xúc động, tự hào. Những người làm nghề và anh em trong Hội nghệ nhân thợ giỏi Sơn Đồng rất kỳ vọng khi gia nhập mạng lưới thế giới sẽ mang lại một khí thế mới, một hơi thở mới, một nguồn năng lượng mới để chúng tôi tiếp tục duy trì và phát triển làng nghề, đưa sản phẩm làng nghề Việt vươn tầm thế giới.

Hội nghệ nhân thợ giỏi Sơn Đồng ngày càng thu hút được nhiều người trẻ đam mê làm nghề, phát triển nghề điêu khắc, sơn mỹ nghệ của quê hương Sơn Đồng

Ngay từ khi Hội đồng Thủ công thế giới về thẩm định, các cơ sở sản xuất trong làng nghề đã có những chuyển động, tổ chức lại sản xuất, tập trung sáng tạo để sản xuất ra những sản phẩm mới kết hợp phong cách truyền thống và hiện đại. Hiện nay, việc bảo tồn, phát huy giá trị làng nghề đã thu hút được nhiều người trẻ. Những người thợ trẻ, nghệ nhân trẻ có tư duy mới, sáng tạo mới, tầm nhìn mới. Tôi tin rằng thế hệ trẻ làng nghề Sơn Đồng sẽ tiếp tục viết nên những trang sử vẻ vang cho làng nghề khi cơ hội hòa nhập cùng các thành phố Thủ công thế giới được mở ra.

Đối với hoạt động phát triển làng nghề, thành phố và địa phương đã có nhiều sự quan tâm thiết thực để đưa làng nghề Sơn Đồng trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công thế giới. Chúng tôi mong rằng, Thành phố và địa phương tiếp tục quan tâm hơn nữa đối với làng nghề để làng nghề có sở sản xuất tốt hơn, đảm bảo môi trường hơn, có không gian trưng bày xứng tầm khi trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công thế giới.

Ông Vũ Văn Đình - Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX Chuyên Mỹ

Ông Vũ Văn Đình - Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX Chuyên Mỹ chia sẻ: Chúng tôi rất tự hào khi làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố Thủ công thế giới. Việc này khẳng định vị trí của làng nghề, đồng thời mở ra cơ hội phát triển mới, thị trường mới cho làng nghề.

Thời gian qua, xã Chuyên Mỹ đã xây dựng kế hoạch giữ gìn nghề truyền thống, thiết lập không gian trưng bày, tập trung đào tạo thế hệ trẻ, đẩy mạnh tuyên truyền trong các nhà trường, thường xuyên định hướng cho các hộ sản xuất đổi mới, sáng tạo, thay đổi mẫu mã phù hợp với thị trường và thị hiếu của người tiêu dùng. Bên cạnh đó, Thành phố đã hỗ trợ quảng bá, giới thiệu sản phẩm làng nghề, xúc tiến thương mại, các chính sách quan tâm đến các nghệ nhân thợ giỏi…

Nghệ nhân làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ Phạm Văn Bắc giới thiệu về những họa tiết được chạm khắc tinh xảo trên chất liệu đồi mồi

Nghệ nhân Phạm Minh Côn xã Chuyên Mỹ - Người dày công sưu tập, lưu giữ những tác phẩm khảm trai cổ, đặc sắc của các thế hệ cha ông làm nghề của làng nghề Chuyên Mỹ

Để nắm bắt cơ hội hòa nhập và phát triển làng nghề, xã Chuyên Mỹ đã có kế hoạch phát triển du lịch nghề truyền thống kết hợp với du lịch sinh thái. Đây là tiềm năng, cơ hội để người Chuyên Mỹ giới thiệu sản phẩm đối với khách du lịch trong và ngoài nước. Nhằm phục vụ khách du lịch, người làm nghề Chuyên Mỹ đã chủ động thay đổi mẫu mã. Trong đó sản xuất các sản phẩm lưu niệm, quà tặng, trang sức, đảm bảo khách du lịch có thể mang theo.

Giữa dòng chảy hội nhập, người dân làng nghề Hà Nội nói chung, người dân Sơn Đồng và Chuyên Mỹ nói riêng vẫn ngày ngày miệt mài thổi hồn vào từng sản phẩm, biến những sản phẩm đó thành những tác phẩm nghệ thuật chất chứa tâm hồn người Việt và văn hóa Việt. Tin rằng, khi hòa nhập cùng các thành phố Thủ công thế giới, các làng nghề Việt sẽ phát huy được lợi thế đặc sắc, riêng có để khẳng định được thương hiệu, vị trí sản phẩm làng nghề Việt cũng như góp phần tích cực quảng bá văn hóa Việt đến bạn bè thế giới.

Minh Ngọc