Tại vùng đất Bình Liêu, dong riềng từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực của đồng bào các dân tộc địa phương. Tuy nhiên, trước đây, việc sản xuất tinh bột và chế biến miến dong chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, máy móc chưa đồng bộ nên năng suất cũng như chất lượng sản phẩm chưa thực sự ổn định.
Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu Nguyễn Xuân Tùng cho biết, khó khăn lớn nhất của các cơ sở sản xuất thời điểm đó là tính mùa vụ của nguyên liệu. Củ dong riềng chỉ thu hoạch vào dịp cuối năm, trong khi bột dong tươi lại không thể để lâu. Do thiếu công nghệ bảo quản dài ngày, doanh nghiệp không thể dự trữ nguyên liệu để duy trì sản xuất quanh năm, dẫn tới bị động trong kế hoạch kinh doanh và khó đáp ứng các đơn hàng lớn.
Năm 2015, điểm nghẽn này bắt đầu được tháo gỡ khi Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu được hỗ trợ 200 triệu đồng từ chương trình khuyến công quốc gia thông qua dự án sản xuất và chế biến bột dong riềng sạch. Nguồn kinh phí hỗ trợ được tập trung trực tiếp vào khâu doanh nghiệp đang gặp trở ngại lớn nhất là đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ chế biến và bảo quản bột dong.
Đi cùng với việc đầu tư thiết bị, dự án khuyến công đã chuyển giao cho Công ty bốn quy trình kỹ thuật gồm thiết kế mặt bằng khu sản xuất, sản xuất bột dong sạch, bảo quản bột dong sạch và xử lý chất thải. Trong đó, giải pháp kỹ thuật bảo quản bột dong sạch kéo dài tới 12 tháng đã giúp doanh nghiệp giải quyết triệt để sự phụ thuộc vào mùa thu hoạch củ. Nhờ nguồn bột dự trữ đạt tiêu chuẩn, Công ty đã chủ động tổ chức sản xuất miến đều đặn trong cả năm.
Hiệu quả từ dự án được thể hiện rõ qua các chỉ số sản xuất. Cụ thể, Công ty đã xây dựng được mô hình sản xuất bột dong riềng sạch với sản lượng khoảng 350 tấn bột tươi mỗi năm, đồng thời hình thành mô hình bảo quản đạt khoảng 250 tấn bột khô mỗi năm, đủ đáp ứng nguồn nguyên liệu để sản xuất khoảng 100 tấn miến dong thành phẩm. Ngay trong năm 2015, lượng thu mua củ dong của Công ty đã tăng từ 1.498 tấn lên 1.645 tấn, sản lượng bột tăng từ 214 tấn lên 235 tấn, tương đương mức tăng khoảng 9,8% so với năm 2014.
Theo ông Nguyễn Xuân Tùng, khoản hỗ trợ 200 triệu đồng tuy không lớn so với tổng nhu cầu vốn đầu tư dài hạn của doanh nghiệp, nhưng có ý nghĩa thiết thực vì được giải ngân đúng thời điểm và trúng khâu then chốt. Khi khâu nguyên liệu được giải quyết, Công ty có cơ sở để tiếp tục huy động vốn đầu tư mở rộng sản xuất.
Trên diện tích nhà xưởng hơn 10.000m² tại xã Lục Hồn, Công ty tiếp tục hoàn thiện dây chuyền sản xuất. Năm 2024, doanh nghiệp đầu tư thêm khoảng 2 tỷ đồng cho hệ thống tráng, sấy dẻo khép kín, nâng cao tính đồng đều và bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời vẫn giữ được đặc tính truyền thống của sợi miến Bình Liêu là dai, dẻo, không nát khi nấu.
Cùng với việc nâng cấp cơ sở chế biến, Công ty còn phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng vùng nguyên liệu ổn định thông qua hợp đồng liên kết với hàng chục hộ dân tại xã Lục Hồn. Doanh nghiệp cung cấp giống, phân bón và bao tiêu toàn bộ củ dong với giá ổn định, còn người dân cam kết tuân thủ quy trình canh tác an toàn, không sử dụng thuốc hóa học độc hại. Việc hình thành vùng nguyên liệu có mã số quản lý đã giúp kiểm soát chặt chẽ chất lượng nông sản ngay từ khâu gieo trồng.
Những nỗ lực chuẩn hóa quy trình và đầu tư chiều sâu đã mang lại kết quả rõ nét cho doanh nghiệp. Năm 2025, sản phẩm miến dong Bình Liêu của Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu đã được Hội đồng bình chọn cấp quốc gia công nhận là sản phẩm RISEP cấp quốc gia. Đây là sự ghi nhận khách quan về chất lượng sản phẩm, trình độ công nghệ chế biến cũng như năng lực tổ chức sản xuất của doanh nghiệp nông thôn vùng cao.
Bà Nguyễn Hoài Thương, Phó Giám đốc Sở Công Thương Quảng Ninh đánh giá, miến dong Bình Liêu là sản phẩm mang giá trị kinh tế gắn liền với bản sắc văn hóa vùng cao của tỉnh. Việc sản phẩm đạt danh hiệu RISEP quốc gia là kết quả của định hướng phát triển kinh tế nông thôn đúng đắn, kết hợp giữa gìn giữ nét truyền thống và đổi mới công nghệ hiện đại. Thời gian tới, ngành Công Thương tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành cùng cơ sở sản xuất trong xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ và mở rộng vùng trồng nguyên liệu bền vững.
Danh hiệu sản phẩm RISEP quốc gia năm 2025 đã góp phần nâng cao uy tín cho thương hiệu miến dong Bình Liêu trên thị trường. Hiện sản phẩm đã được đưa vào hệ thống các chuỗi phân phối bán lẻ lớn như GO!, Biggreen, Organica, đưa sản lượng tiêu thụ hàng năm đạt trên 150 tấn.
Không chỉ giữ vững thị phần nội địa, doanh nghiệp đã từng bước đưa sản phẩm tiếp cận thị trường nước ngoài. Sau khi tiếp cận thị trường Trung Quốc, đến tháng 3/2026, Công ty đã xuất khẩu lô hàng 5,5 tấn miến dong đầu tiên sang thị trường Nhật Bản. Đối với một thị trường có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc như Nhật Bản, việc xuất khẩu thành công lô hàng đầu tiên cho thấy sản phẩm đã đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật đề ra, mở ra khả năng tiếp cận các thị trường tiềm năng khác như Hàn Quốc và châu Âu trong thời gian tới.
Hiệu quả từ dự án hỗ trợ miến dong Bình Liêu cho thấy vai trò thiết thực của chính sách khuyến công trong phát triển kinh tế nông thôn. Nguồn kinh phí hỗ trợ ban đầu đóng vai trò vốn mồi quan trọng, giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn về công nghệ, tạo động lực để tiếp tục tự đầu tư và hoàn thiện quy trình sản xuất. Mô hình liên kết giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước, tinh thần chủ động đổi mới của doanh nghiệp và sự tham gia của người dân vùng trồng nguyên liệu là hướng đi cần thiết để các sản phẩm nông sản chế biến vùng cao phát triển ổn định và bền vững.
Khôi Nguyễn
