Nhiều vùng nông thôn của tỉnh Quảng Trị sở hữu nguồn tài nguyên bản địa phong phú, từ hạt cà phê ở dải đất miền Tây, nguồn dược liệu dồi dào đến các nông sản, thủy hải sản đặc trưng. Trước đây, phần lớn sản phẩm chỉ dừng lại ở mức tiêu thụ thô hoặc chế biến giản đơn, giá trị gia tăng thu về cho người sản xuất chưa tương xứng với tiềm năng.
Tuy nhiên, bức tranh sản xuất công nghiệp ở khu vực nông thôn những năm gần đây đã ghi nhận chuyển biến rõ rệt. Nhận thức được yêu cầu khắt khe của thị trường, các cơ sở sản xuất và hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư công nghệ, cải tiến dây chuyền chế biến, đồng thời chú trọng hoàn thiện bao bì, tem nhãn truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật. Xu hướng không bán nguyên liệu thô mà tăng cường chế biến, gia tăng giá trị đang trở thành định hướng chung của nhiều đơn vị trên địa bàn.
Sự chuyển dịch về tư duy sản xuất hàng hóa được phản ánh rõ nét qua kỳ bình chọn RISEP cấp tỉnh năm 2026. Toàn tỉnh có 61 sản phẩm và bộ sản phẩm đến từ 54 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất thuộc 30 xã, phường tham gia. Trong đó, nhóm hàng chế biến nông, lâm, thủy sản và thực phẩm chiếm tỷ trọng vượt trội với 51 sản phẩm, bộ sản phẩm; nhóm thủ công mỹ nghệ có 10 sản phẩm, bộ sản phẩm. Điều này cho thấy lĩnh vực chế biến nông sản thực phẩm tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong cơ cấu kinh tế nông thôn của địa phương.
Vượt qua các vòng đánh giá nghiêm ngặt về chất lượng, pháp lý và tiềm năng thương mại, 38 sản phẩm đã được UBND tỉnh Quảng Trị công nhận là RISEP cấp tỉnh năm 2026 (theo Quyết định số 2663/QĐ-UBND ngày 8/7/2026). Chiếm ưu thế lớn là nhóm chế biến nông, lâm, thủy sản và thực phẩm với 33 sản phẩm, bên cạnh 5 sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Đáng chú ý, Quảng Trị đã chọn ra 11 sản phẩm xuất sắc nhất tham gia bình chọn RISEP cấp quốc gia năm 2027.
Tính đến nay, Quảng Trị đã có 124 sản phẩm và bộ sản phẩm được công nhận RISEP cấp tỉnh, cùng 9 sản phẩm chứng nhận RISEP cấp quốc gia còn hiệu lực. Những con số này phản ánh rõ nét nỗ lực bền bỉ của các cơ sở sản xuất trong việc chuẩn hóa chất lượng, tạo dựng nền tảng vững chắc cho hàng hóa nông thôn khẳng định vị thế.
Nổi bật giữa các đơn vị được công nhận RISEP cấp tỉnh năm 2026, Hợp tác xã Nông sản Vân Di (xã Trường Phú) mang đến câu chuyện thực tế về nỗ lực nâng tầm và mở rộng thị trường cho nông sản địa phương.
Sản phẩm chủ lực của đơn vị mang tên bánh xoài nhưng không làm từ quả xoài, mà được chế biến từ bột mì tinh nguyên chất, trứng gà, đường mịn và gừng tươi dựa trên công thức truyền thống. Để đưa một món bánh dân dã trở thành mặt hàng có sức cạnh tranh cao, hợp tác xã đã chủ động cơ cấu lại toàn bộ quy trình vận hành. Đơn vị kiểm soát chặt chẽ từ khâu chọn nguyên liệu đầu vào, đầu tư máy móc chế biến hợp vệ sinh đến việc đổi mới mẫu mã bao bì, xây dựng câu chuyện sản phẩm mang đậm tính địa phương.
Bà Mai Thị Vân, Giám đốc Hợp tác xã Nông sản Vân Di chia sẻ, muốn giữ được thương hiệu thì chất lượng phải luôn là yếu tố đặt lên hàng đầu. Việc tham gia chương trình bình chọn RISEP giúp đơn vị rà soát, đánh giá lại toàn diện năng lực sản xuất. Đối với các cơ sở ở khu vực nông thôn, khó khăn không chỉ là sản xuất ra sản phẩm mà làm sao để hàng hóa trụ vững và mở rộng thị phần. Vì thế, bên cạnh tiêu chuẩn kỹ thuật, việc nâng cao độ nhận diện cũng như tìm kiếm kênh tiêu thụ tại các tỉnh, thành phố khác là mục tiêu xuyên suốt của hợp tác xã.
Nhờ sự kiên trì này, sản phẩm bánh xoài Vân Di đã đạt chuẩn OCOP 4 sao và dần hiện diện tại nhiều hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch. Việc tiếp tục được vinh danh RISEP cấp tỉnh năm 2026 và được chọn tham gia bình chọn RISEP cấp quốc gia năm 2027 là dấu mốc khẳng định quá trình chuyển biến đúng đắn từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy kinh tế hàng hóa bài bản.
Chương trình bình chọn sản phẩm RISEP không đơn thuần là hoạt động vinh danh. Ông Hồ Nhật Bình, Trưởng phòng Quản lý công nghiệp (Sở Công Thương Quảng Trị), Trưởng ban Giám khảo Hội đồng bình chọn năm 2026 nhấn mạnh: mục tiêu cốt lõi là nhận diện đúng các chủ thể có thực lực và sản phẩm có tiềm năng để hỗ trợ kịp thời. Danh hiệu mới là bước mở đầu, điều quan trọng là sự đồng hành của cơ quan quản lý và địa phương nhằm giúp các đơn vị mở rộng thị trường, gia tăng sản lượng và nâng cao giá trị thặng dư sau bình chọn.
Được xác định là lực lượng nòng cốt của kinh tế nông thôn, các sản phẩm sau khi đáp ứng các tiêu chuẩn về xuất xứ và chất lượng sẽ có điều kiện thuận lợi để tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, hội chợ kết nối cung - cầu. Đây là tiền đề giúp nông sản địa phương từng bước thâm nhập hệ thống phân phối hiện đại, đồng thời hướng đến xuất khẩu.
Tác động tích cực này còn được nhân lên nhờ sự tiếp sức của nguồn kinh phí khuyến công. Từ nguồn trợ lực này, các cơ sở sản xuất có thêm điều kiện đổi mới thiết bị, nâng cao năng lực chế biến, qua đó đẩy mạnh liên kết với nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu ổn định và hoàn thiện hạ tầng logistics. Mối liên kết chuỗi giá trị không chỉ giảm thiểu rủi ro đầu ra cho người làm nông nghiệp mà còn trực tiếp tạo việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập cho lao động nông nhàn, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển kinh tế khu vực nông thôn Quảng Trị.
Trường An
