Vai trò của các Trung tâm khuyến công
Trung tâm Khuyến công (TTKC) đóng vai trò là "cầu nối" và "bệ đỡ" quan trọng để công nghiệp nông thôn (CNNT) phát triển và hỗ trợ các cơ sở CNNT. Nhiệm vụ của các Trung tâm này là: Triển khai các chương trình khuyến công quốc gia và địa phương; Hỗ trợ các cơ sở CNNT đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất; Tổ chức bình chọn, quảng bá sản phẩm CNNT tiêu biểu (RISEP); Thúc đẩy chuyển đổi số, sản xuất sạch hơn, tiêu dùng bền vững; Tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ, người yếu thế, dân tộc thiểu số.
Thời gian qua, hoạt động của các TTKC trên cả nước đã đạt được nhiều kết quả tích cực, các chính sách khuyến công được đánh giá là một trong những chính sách dễ tiếp cận, hiệu quả cao và là trợ lực vững chắc cho các cơ sở CNNT. Từ nguồn kinh phí khuyến công, các TTKC đã triển khai hàng trăm đề án khuyến công, giúp hàng nghìn cơ sở CNNT đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nhiều sản phẩm RISEP được công nhận cấp quốc gia, từng bước vươn ra thị trường quốc tế. Cùng với đó, các hội chợ, triển lãm sản phẩm CNNT, làng nghề,… cũng trở thành kênh xúc tiến thương mại hiệu quả, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế địa phương, xây dựng nông thôn mới.
Nhiều chủ cơ sở CNNT chia sẻ rằng, để tăng năng suất, chất lượng, phát triển sản xuất thì phải đầu tư máy móc, thiết bị mới, hiện đại, nhưng do sợ rủi ro tài chính nên các cơ sở thường chần chừ. Khi được TTKC tư vấn, hỗ trợ vốn từ nguồn kinh phí khuyến công đã giúp họ mạnh dạn dốc vốn đối ứng để đầu tư bài bản nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Bên cạnh đó, cũng có nhiều cơ sở CNNT mạnh về sản xuất nhưng lại yếu về làm thương hiệu và tìm đầu ra. Việc các TTKC hỗ trợ gian hàng miễn phí tại các hội chợ triển lãm lớn, hỗ trợ phát triển sản phẩm, kết nối trực tiếp với các đối tác… được các đơn vị đánh giá là những hỗ trợ thực chất nhất, đem lại hiệu quả thiết thực nhất. Các cơ sở CNNT kỳ vọng trong thời gian tới, các thủ tục hành chính của hệ thống khuyến công sẽ được số hóa và đơn giản hóa hơn nữa để dòng vốn hỗ trợ đến tay các đơn vị thụ hưởng nhanh chóng hơn, đem lại hiệu quả cao hơn.
Bất cập trong quy định tự chủ tài chính
Theo quy định tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021 quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, khuyến công được xếp vào danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, thuộc loại hình hoạt động kinh tế công thương cơ bản và thiết yếu, được Nhà nước bảo đảm kinh phí hoặc hỗ trợ kinh phí để thực hiện, tương tự như một số hoạt động kinh tế nông nghiệp và môi trường, nội vụ, tư pháp…
Có thể nói, hoạt động khuyến công là nhiệm vụ chính trị, công cụ hỗ trợ thiết thực của Nhà nước dành cho các cơ sở CNNT. Các dịch vụ sự nghiệp công như đào tạo, tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật, hỗ trợ ứng dụng máy móc tiên tiến vào sản xuất, phát triển sản phẩm CNNT tiêu biểu… là các nhiệm vụ mang tính đặc thù được giao hằng năm, không có khả năng tạo nguồn thu để tự trang trải chi phí bộ máy.
Tuy nhiên, Nghị quyết 105/NQ-CP ngày 08/4/2026 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới, yêu cầu các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương phải thực hiện tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trường hợp không thực hiện được phải tổ chức lại. Trong khi đó, Nghị quyết 105/NQ-CP lại cho phép nhiều Sở ngành khác được duy trì các đơn vị sự nghiệp không tính tự chủ để thực hiện nhiệm vụ dịch vụ sự nghiệp công, điển hình là Sở Nông nghiệp và Môi trường tại các địa phương được sắp xếp tối đa 07 đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, trong đó có khuyến nông, mà khuyến công cũng là lĩnh vực song hành với khuyến nông trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn lại không nhận được cơ chế tương tự, như vậy là chưa thống nhất với chính sách chung.
Việc áp dụng quy định này một cách máy móc lên các TTKC, sẽ khiến các trung tâm này có nguy cơ không thể duy trì do vừa phải thực hiện nhiệm vụ chính trị nhưng lại phải thực hiện cơ chế tự chủ, như vậy sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai chính sách khuyến công của Chính phủ, dẫn đến các chính sách này không được thực hiện đồng bộ, hiệu quả; các cơ sở CNNT mất đi điểm tựa hỗ trợ, gây bất bình đẳng với lĩnh vực khuyến nông, làm suy yếu mục tiêu phát triển CNNT bền vững.
Cần duy trì lực lượng nòng cốt triển khai khuyến công tại cơ sở
Để đạt được mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ngành Công Thương giữ vai trò đầu tàu dẫn dắt nền kinh tế đất nước, trong đó, các TTKC là đơn vị trực tiếp thực thi các chiến lược này ở cấp độ cơ sở.
Các TTKC không chỉ hỗ trợ, đồng hành cùng các cơ sở CNNT mà còn là đơn vị cung cấp dữ liệu, khảo sát thực tế để Sở Công Thương tham mưu cho UBND tỉnh các chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề sát với thực tiễn. Do đó, việc Nhà nước tạo điều kiện, cho phép các đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công thuộc Sở Công Thương được hưởng chính sách tương tự như lĩnh vực khuyến nông, tức là do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên là vô cùng cần thiết để đảm bảo tổ chức hệ thống khuyến công tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, hỗ trợ các cơ sở CNNT, thúc đẩy CNNT phát triển bền vững. Đồng thời cũng tạo điều kiện cho cán bộ yên tâm công tác và phát huy năng lực, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập tỉnh, thành như hiện nay. Việc đầu tư cho bộ máy khuyến công là đầu tư cho phát triển, không nên coi đây là gánh nặng ngân sách./.
Quỳnh Anh
