Trong những năm qua, nhờ chính sách của nhà nước, hoạt động khuyến công đang đóng vai trò là bệ phóng quan trọng thúc đẩy chuyển dịch từ mô hình thâm dụng lao động sang ứng dụng công nghệ, gia tăng giá trị sản phẩm địa phương. Nhiều sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP) cấp tỉnh và quốc gia được hình thành, trở thành đòn bẩy giúp các doanh nghiệp, cơ sở CNNT mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Gần đây, Chính phủ ban hành Nghị định 235/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 45/2012/NĐ-CP ngày 21/5/2012 về khuyến công với nhiều nội dung mới mở ra thuận lợi cho các cơ sở CNNT trong việc tiếp cận nguồn lực khuyến công quốc gia. Tuy nhiên, qua triển khai tại địa phương vẫn còn một số bất cập làm ảnh hưởng đến hiệu quả của chính sách cần tháo gỡ.

Theo lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Nghệ An chia sẻ: “Khuyến công là một trong những chính sách quan trọng thúc đẩy phát triển CNNT, hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm và xây dựng nông thôn mới. Đặc biệt năm 2026 là năm khởi đầu để thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030; thực hiện thắng lợi chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030; đồng thời, theo các Nghị quyết, Kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư… cả nước tập trung cho công tác đổi mới, tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đã giúp ngành Công Thương mở ra thời cơ quan trọng trong việc tập trung nguồn lực cho hoạt động khuyến công. Trong đó, ngân sách Trung ương và địa phương cần có cơ chế huy động mạnh mẽ mọi nguồn lực, lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, chương trình chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh để mở rộng phạm vi hỗ trợ nhằm khai thác hiệu quả lợi thế của địa phương”.

Trên tinh thần và trách nhiệm của mình, Sở Công Thương tỉnh Nghệ An kiến nghị ba vấn đề có thể làm ảnh hưởng đến hiệu quả của chính sách khuyến công cần tháo gỡ, cụ thể:

Thứ nhất, về nguồn lực: Nguồn kinh phí khuyến công của địa phương còn rất hạn chế so với nhu cầu thực tế. Mỗi năm hàng trăm cơ sở có nhu cầu đổi mới thiết bị, ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu nhưng khả năng hỗ trợ chỉ đáp ứng được một tỷ lệ nhỏ. Vì vậy, nhiều nội dung quan trọng như sản xuất sạch hơn; xử lý môi trường; chuyển đổi số; xây dựng thương hiệu; truy xuất nguồn gốc; phát triển sản phẩm trên nền tảng thương mại điện tử chưa được triển khai rộng khắp.

Thứ hai, về năng lực đối tượng thụ hưởng: Phần lớn các cơ sở CNNT là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ hoặc hộ sản xuất, tiềm lực tài chính yếu, trình độ quản trị còn hạn chế. Không ít cơ sở chưa xây dựng được chiến lược phát triển dài hạn, còn tâm lý e ngại đầu tư đổi mới công nghệ, chưa mạnh dạn tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Thứ ba, sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều địa phương phải kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí lại đội ngũ cán bộ phụ trách nên việc khảo sát, xây dựng kế hoạch, hướng dẫn cơ sở và triển khai đề án còn chậm, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân và hiệu quả thực hiện.

Có thể nói, trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động khuyến công không chỉ là hỗ trợ đầu tư máy móc thiết bị mà còn phải trở thành công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tư nhân theo các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Vì vậy, việc tiếp tục đổi mới tư duy, hoàn thiện cơ chế chính sách, tháo gỡ các điểm nghẽn về nguồn lực và tổ chức thực hiện sẽ là yếu tố quyết định để khuyến công phát huy vai trò động lực cho CNNT phát triển.

Sở Công Thương tỉnh Nghệ An đã hiến kế một số giải pháp nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong chính sách khuyến công, trong đó:

Một là: Bộ Công Thương và các bộ, ngành cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn xây dựng hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật thống nhất để các địa phương thuận lợi trong triển khai thực hiện.

Hai là: Tăng cường nguồn lực cho hoạt động khuyến công. Bên cạnh ngân sách Trung ương và địa phương, cần có cơ chế huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội hóa, lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, chương trình chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh để mở rộng phạm vi hỗ trợ.

Ba là: Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, hoạt động khuyến công cần chuyển mạnh từ hỗ trợ đơn thuần về máy móc thiết bị sang hỗ trợ toàn diện chuỗi giá trị, bao gồm chuyển đổi số, tự động hóa, sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng, xây dựng thương hiệu, bao bì, mã QR, truy xuất nguồn gốc, sở hữu trí tuệ và thương mại điện tử. Đây chính là những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong thời kỳ hội nhập.

Bốn là: Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng tư vấn, kỹ năng xây dựng đề án, đồng thời ứng dụng công nghệ số trong quản lý, theo dõi, đánh giá hiệu quả các chương trình khuyến công.

Năm là: Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tín dụng, hiệp hội ngành nghề, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm hình thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp CNNT phát triển toàn diện. Khuyến công cần đóng vai trò là cầu nối giữa chính sách với doanh nghiệp, giữa khoa học công nghệ với sản xuất và giữa sản phẩm địa phương với thị trường.

CD